Quấn chũn là quấn bé sơ sinh gọn trong một tấm vải mỏng, giúp bé bớt giật mình và dễ dịu xuống. Quấn đúng là chắc ở ngực, lỏng ở hông để hai chân co tự nhiên, vải mỏng để bé không nóng, và luôn đặt bé nằm ngửa. Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) khuyên thôi quấn khi bé có dấu hiệu tập lẫy, thường quanh 2 tháng tuổi.
Vì sao quấn chũn làm bé dịu
Trong bụng mẹ, bé được ôm sát trong không gian chật. Ra đời, tay chân bé bỗng có khoảng trống rộng, và bé có một phản xạ tự nhiên gọi là phản xạ Moro: nghe tiếng động mạnh hay cảm thấy bị hẫng, bé dang bật hai tay, rồi co lại, thường kèm tiếng khóc. Phản xạ này hoàn toàn bình thường và nhạt dần trong vài tháng đầu.
Quấn gọn hai tay giúp bé không tự làm mình giật thức, cảm giác được ôm như trong bụng mẹ. Nhiều bé quấy chiều tối dịu hơn khi được quấn, bế và đung đưa nhẹ. Quấn chũn không phải bắt buộc: có bé thích, có bé vùng vẫy không chịu. Không quấn cũng chẳng sao.
Chuẩn bị vải quấn
- Vải mỏng, thoáng: xô cotton, muslin, hoặc cotton mỏng co giãn. Ở miền Nam và mùa hè miền Bắc, một lớp vải xô là đủ.
- Kích thước: khăn vuông khoảng 1 m mỗi cạnh dễ quấn nhất. Khăn quá nhỏ dễ bung, khăn quá dày dễ làm bé nóng.
- Túi quấn có khoá dán, khoá kéo: tiện cho người mới, ông bà ít quen tay. Chọn loại phần dưới rộng như cái túi để chân bé co duỗi thoải mái.
- Không dùng chăn bông, khăn lông dày để quấn.
Cách quấn chũn bằng khăn vuông, từng bước
- Trải khăn hình thoi trên mặt phẳng, gấp góc trên xuống khoảng một gang tay.
- Đặt bé nằm ngửa giữa khăn, vai ngang mép gấp, cổ và đầu ở trên mép khăn (khăn không trùm lên đầu, mặt).
- Tay phải bé để thẳng xuôi bên người hoặc gập nhẹ trên ngực. Kéo góc trái của khăn (phía tay phải bé) vắt chéo qua ngực, nhét mép dưới lưng bé phía bên kia.
- Gập góc dưới lên, phủ chân bé một cách lỏng, đầu khăn đặt lên vai hoặc nhét vào lớp vừa quấn. Để chừa khoảng rộng cho hai chân co lên và dang ra.
- Tay trái bé xuôi bên người. Kéo góc còn lại vắt qua người, nhét xuống dưới lưng.
- Kiểm tra: luồn vừa hai đến ba ngón tay giữa khăn và ngực bé; hông và chân bé co duỗi được trong khăn.
Lần đầu tay hơi lóng ngóng là thường. Quấn vài ngày là quen. Khăn bung ra trong lúc bé ngủ thì tháo hẳn ra, không để vải lỏng lẻo quanh mặt bé.
Quấn để hở tay
Nhiều bé thích đưa tay lên miệng để tự dịu — đó cũng là một dấu hiệu đói. Có thể quấn để hở một hoặc cả hai tay, chỉ quấn phần thân. Cách này cũng là bước chuyển dần khi sắp thôi quấn.
Chắc ở ngực, lỏng ở hông: vì sao quan trọng
Khớp háng của trẻ sơ sinh còn mềm, ổ khớp chưa sâu. Khi hai chân bị ép duỗi thẳng và khép chặt trong thời gian dài, chỏm xương đùi dễ không nằm đúng trong ổ khớp. Các hội nhi khoa và chỉnh hình nhi (trong đó có AAP và Viện Loạn sản khớp háng Quốc tế) đều khuyên quấn kiểu "lỏng ở hông": hai đùi dang tự nhiên, đầu gối co lên, như tư thế ếch.
Trước đây nhiều nhà quấn chặt chân bé, có khi buộc dây ngang đầu gối, mong "cho chân thẳng, khỏi vòng kiềng". Thật ra chân trẻ sơ sinh hơi cong là bình thường do tư thế trong bụng mẹ, và tự thẳng dần khi bé đứng, đi. Quấn thẳng chân không giúp gì cho chuyện đó, mà lại không tốt cho hông. Ông bà có hỏi thì nói: "Bác sĩ dặn quấn ngực thôi, chân để co cho khớp háng phát triển tốt."
Một tập quán khác cũng nên bỏ: buộc chỉ, dây vào cổ tay, cổ chân để bé đỡ giật mình. Dây có thể thắt dần khi tay bé phù nhẹ hay khi bé vùng vẫy, cản máu nuôi ngón tay. Giật mình là phản xạ bình thường, tự hết theo tháng tuổi.
Những nguyên tắc an toàn khi quấn
| Nên | Tránh |
|---|---|
| Luôn đặt bé quấn chũn nằm ngửa | Đặt bé đang quấn nằm sấp hay nằm nghiêng |
| Vải mỏng, mặc bên trong một lớp áo mỏng hoặc chỉ tã | Quấn khi bé đang mặc nhiều lớp, đội mũ, phòng nóng bí |
| Chắc ở ngực, lỏng ở hông | Ép thẳng hai chân, buộc dây quanh chân |
| Mép khăn thấp hơn vai, mặt và đầu để trống | Khăn trùm lên cằm, miệng, mũi |
| Thôi quấn khi bé bắt đầu tập lẫy | Tiếp tục quấn tay khi bé đã lẫy được |
| Ngừng quấn khi bé sốt, ốm | Ủ, quấn kín bé đang sốt |
| Bé quấn ngủ ở chỗ ngủ riêng, mặt phẳng chắc | Quấn khi bé ngủ chung giường người lớn |
AAP (khuyến cáo ngủ an toàn 2022) cũng khuyên không dùng loại khăn, túi quấn có gắn vật nặng. Những nguyên tắc sắp xếp chỗ ngủ của bé — nôi, đệm, gối, chăn — có wiki riêng về giấc ngủ trẻ nhỏ trong hệ viết kỹ.
Làm sao biết bé có nóng quá không
Sờ gáy hoặc lưng bé, đừng sờ tay chân (tay chân bé sơ sinh hay mát hơn thân). Gáy ẩm mồ hôi, đỏ, nóng là bé đang nóng: bỏ bớt một lớp. Phòng không cần nóng bí; tháng trời oi, để quạt gió gián tiếp hoặc điều hoà ở mức dễ chịu cho người lớn mặc áo mỏng là được.
Khi nào thôi quấn chũn
AAP khuyên ngừng quấn tay khi bé bắt đầu có dấu hiệu cố lẫy, vì bé lẫy sang sấp trong lúc hai tay bị bó thì không chống được để xoay mặt. Thường thấy quanh 2 tháng tuổi, có bé sớm hơn. Dấu hiệu:
- Bé nghiêng hẳn người sang một bên khi nằm ngửa.
- Bé đạp mạnh, uốn người, hay bung khăn ra.
- Nằm sấp chơi, bé đã chống tay đẩy ngực lên tốt.
Thôi quấn dần dần
- Vài đêm đầu quấn để hở một tay.
- Rồi hở cả hai tay, chỉ quấn nhẹ thân.
- Chuyển sang túi ngủ mặc được (kiểu áo không tay, phần dưới rộng như túi) nếu gia đình muốn bé vẫn có cảm giác được ủ, tuỳ thời tiết.
Có bé chỉ mất vài ngày, có bé cần một hai tuần mới quen. Các đêm đầu bé thức giấc nhiều hơn là chuyện thường, không phải dấu hiệu bé "không chịu nổi".
Quấn chũn và việc bú mẹ
Quấn quá nhiều giờ trong ngày có thể che mất những tín hiệu đói sớm của bé như đưa tay lên miệng, mút tay, quay đầu tìm vú. Khi cho bú, nên tháo khăn hoặc quấn hở tay, cho bé tiếp xúc da với mẹ. Những ngày đầu bé hay ngủ nhiều, cởi khăn ra cũng là một cách đánh thức nhẹ để bé bú.
Khi nào đưa bé đi khám
- Hai nếp gấp ở đùi hoặc mông lệch nhau rõ, một chân trông ngắn hơn, hoặc dang chân bé khi thay tã thấy một bên cứng, kém dang hơn bên kia: đi khám để bác sĩ kiểm tra khớp háng.
- Gia đình có người bị loạn sản khớp háng, bé sinh ngôi mông: hỏi bác sĩ về việc kiểm tra háng.
- Bé sốt từ 38°C trở lên khi dưới 3 tháng tuổi: đi khám ngay, tháo khăn quấn.
- Bé tím tái, thở khó, li bì sau khi ngủ: gọi cấp cứu 115, đưa đi viện ngay.
- Ngón tay, ngón chân sưng tím do có sợi chỉ, sợi tóc quấn quanh: gỡ ngay nếu được, không gỡ được thì đi khám ngay.
Câu hỏi thường gặp
Quấn chũn cho bé đến mấy tháng?
AAP khuyên thôi quấn tay khi bé có dấu hiệu cố lẫy, thường quanh 2 tháng tuổi, có bé sớm hơn. Nên chuyển dần: quấn hở một tay, rồi hở hai tay, rồi bỏ hẳn.
Quấn chũn có làm cong chân hay hại hông không?
Quấn chặt, ép duỗi thẳng chân lâu ngày không tốt cho khớp háng. Quấn đúng là chắc ở ngực, lỏng ở hông để chân co tự nhiên. Chân bé sơ sinh hơi cong là bình thường và tự thẳng dần khi bé đi.
Trời nóng có nên quấn chũn cho bé?
Có thể quấn bằng một lớp vải xô mỏng, bên trong chỉ mặc tã hoặc áo mỏng. Sờ gáy bé, thấy ẩm mồ hôi, đỏ nóng là bé nóng, nên bỏ bớt lớp. Bé đang sốt thì không quấn.
Bé quấn chũn có được nằm nghiêng không?
Không. Bé quấn chũn luôn nằm ngửa khi ngủ. Khi bé bắt đầu lẫy được thì thôi quấn tay để bé tự chống và xoay người.
Bé không chịu quấn chũn thì có sao không?
Không sao. Quấn chũn chỉ là một cách giúp bé dịu, không bắt buộc. Có bé thích để tay tự do; có thể thử quấn hở tay hoặc không quấn.
Có nên buộc chỉ cổ tay cho bé đỡ giật mình?
Không nên. Dây buộc có thể thắt lại, cản máu nuôi tay bé. Giật mình là phản xạ bình thường của trẻ sơ sinh và tự nhạt dần trong vài tháng đầu.
