Cách bế trẻ sơ sinh đúng: đỡ đầu cổ, bế cho ông bà không đau lưng

Bế trẻ sơ sinh đúng cách là luôn đỡ đầu và cổ bằng một bàn tay hoặc khuỷu tay, tay kia đỡ mông, giữ bé sát người. Bé chưa tự giữ được đầu cho đến khoảng 3–4 tháng tuổi, nên mọi động tác nhấc lên, đặt xuống, chuyền tay đều phải đỡ gáy. Người lớn tuổi muốn bế lâu mà không đau lưng thì nên ngồi bế, gập gối thay vì cúi lưng và đổi tay thường xuyên.

Vì sao phải đỡ đầu và cổ

Đầu trẻ sơ sinh to và nặng so với thân, trong khi cơ cổ còn yếu. Khi để đầu bé ngửa ra sau hay gục về trước mà không có gì đỡ, bé không tự kéo lại được. Cột mốc của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC, bộ mốc "Learn the Signs. Act Early" bản 2022) ghi: khoảng 2 tháng bé bắt đầu ngẩng đầu khi nằm sấp, khoảng 4 tháng bé giữ đầu vững không cần đỡ khi được bế. Mỗi bé một nhịp, sớm muộn vài tuần là thường.

Trên đỉnh đầu bé còn thóp — chỗ xương sọ chưa liền. Thóp được một lớp màng dai bảo vệ, chạm nhẹ, xoa đầu, gội đầu đều không sao. Chỉ cần tránh ấn mạnh, va đập.

Nhấc bé lên và đặt bé xuống

Nhấc bé lên từ giường, nôi

1. Cúi sát xuống (gập gối, không gập lưng), để mặt mình gần bé, nói một câu cho bé biết.
2. Luồn một bàn tay dưới đầu và cổ bé, các ngón tay xoè đỡ gáy.
3. Luồn tay kia dưới mông và lưng dưới.
4. Nhấc bé lên từ từ, kéo sát vào ngực mình trước khi đứng thẳng dậy.
5. Chuyển đầu bé lên khuỷu tay (bế nôi) hoặc lên vai (bế vai).

Đặt bé xuống

Làm ngược lại: giữ bé sát người, hạ thấp người bằng đầu gối, đặt mông và lưng xuống trước, đầu xuống sau cùng, rồi mới rút tay ra khỏi gáy. Khi đặt bé ngủ, luôn đặt nằm ngửa; cách sắp xếp chỗ ngủ an toàn cho bé có wiki riêng về giấc ngủ trẻ nhỏ trong hệ viết kỹ.

Chuyền tay bé cho người khác

Người nhận đưa sẵn hai tay ra, một tay chờ ở gáy. Người đưa chỉ buông tay khỏi gáy khi chắc chắn tay người nhận đã đỡ. Nói rõ "đã đỡ đầu chưa" — câu hỏi nhỏ mà tránh được nhiều lần hụt tay. Không chuyền bé qua bàn có nồi canh, cốc nước nóng.

Năm tư thế bế thường dùng

Tư thế úp trên cẳng tay chỉ dùng khi bé đang thức và có người nhìn. Bé ngủ rồi thì đặt xuống nằm ngửa.

Để chân bé tự nhiên hình chữ M

Khi bế áp người hoặc địu, để hai đùi bé dang tự nhiên quanh người bạn, đầu gối cao hơn mông một chút, giống chữ M. Tư thế này tốt cho khớp háng đang phát triển. Tránh ép duỗi thẳng hai chân bé và quấn chặt chân trong thời gian dài. Chuyện quấn chũn đúng cách có bài riêng trong danh mục này.

Bé sơ sinh không hư vì được bế

Nhiều ông bà hay dặn "bế nhiều quen hơi, đặt xuống là khóc". Với trẻ sơ sinh, AAP cho rằng không thể làm hư bé bằng cách đáp lại khi bé cần. Được bế, được nghe nhịp tim người lớn, bé dịu nhanh hơn và cảm thấy an toàn. Bé lớn hơn một chút sẽ tự quen nằm chơi trên thảm.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) còn khuyến khích da kề da: đặt bé chỉ mặc tã nằm sấp trên ngực trần của mẹ hoặc bố, đắp chăn mỏng lên lưng bé. Cách này giúp bé giữ ấm, ổn định nhịp thở, dễ bắt vú. Bố da kề da với con cũng tốt như mẹ. Khi người lớn thấy buồn ngủ, chuyển bé về nôi.

Bế cho ông bà không đau lưng

Bé sơ sinh nặng 3–4 kg, nghe thì nhẹ, nhưng bế nhiều giờ mỗi ngày, cúi xuống nhấc lên hàng chục lần, người lớn tuổi rất dễ đau lưng, mỏi vai, tê cổ tay. Vài nguyên tắc giúp đỡ nhiều:

• Gập gối, giữ lưng thẳng. Muốn nhấc cháu từ giường thấp, ngồi xổm hoặc quỳ một gối, kéo cháu sát người rồi đứng lên bằng sức chân.
• Bế sát người. Cháu càng xa thân mình, lưng càng phải gồng. Áp cháu vào ngực.
• Không vừa bế vừa xoay người. Muốn quay sang bên, bước chân quay theo, đừng vặn thắt lưng.
• Ngồi bế khi ru lâu. Chọn ghế có lưng tựa, tay vịn, kê gối dưới cánh tay đỡ đầu cháu. Ghế quá thấp, quá mềm khiến lúc đứng lên rất mỏi.
• Đổi tay, đổi bên mỗi lúc. Thói quen chỉ bế một bên dễ làm đau vai và cổ tay bên đó.
• Nâng cao chỗ làm việc. Thay tã trên bàn ngang thắt lưng, có thành chắn, thay vì cúi xuống giường hay sàn. Nôi, cũi có thể hạ thành thì hạ khi bế ra.
• Giữ cổ tay thẳng. Đau ở gốc ngón cái khi bế bé (hay gặp ở người chăm trẻ) thường do gập cổ tay đỡ đầu bé. Đỡ bằng cả cẳng tay, không chỉ bàn tay.

Ông bà có chóng mặt, tay run, loãng xương, đi lại không vững: nên ngồi bế là chính, đứng lên đi lại thì đặt cháu vào nôi hoặc nhờ người khác bế. Đau lưng kéo dài, tê lan xuống chân, đau cổ tay không đỡ sau vài ngày nghỉ: đi khám, đừng gắng.

Những việc nên tránh khi bế bé

• Không tung hứng, không lắc mạnh bé, kể cả khi chơi đùa. Não bé sơ sinh mềm, cổ yếu, động tác lắc có thể gây tổn thương bên trong mà bên ngoài không thấy. Khi bé khóc mãi mà người lớn thấy bực, hãy đặt bé nằm ngửa trong nôi, ra ngoài hít thở vài phút rồi quay lại.
• Không vừa bế bé vừa cầm cốc trà, nồi nước, nấu bếp, hút thuốc.
• Xuống cầu thang khi bế bé: một tay vịn tay vịn, nhìn bậc, không đi dép trơn, không mang thêm đồ.
• Không bế bé ngồi xe máy khi bé còn quá nhỏ, chưa giữ được đầu; việc chở trẻ trên xe có wiki riêng trong hệ.
• Người đang ho, sốt, có mụn rộp ở môi: hạn chế bế, đeo khẩu trang, rửa tay; không hôn lên mặt, miệng bé.
• Rửa tay trước khi bế, nhất là khi khách đến thăm. Không ngại nhắc khéo: "Cháu còn nhỏ, ông bà/cô chú rửa tay giúp con nhé."

Địu bé sơ sinh: vài điều căn bản

Địu giúp người lớn rảnh tay mà bé vẫn được áp người. Với bé sơ sinh, chọn địu có đỡ đầu cổ, giữ bé ở tư thế chữ M, mặt hướng vào người địu. Luôn nhìn thấy mặt bé, cằm bé không gập sát ngực, mũi miệng không bị vải che. Bé ở đủ cao để người lớn cúi xuống là hôn được lên đầu. Chi tiết chọn và đeo địu có trong bài về ghế ô tô và địu bé ở danh mục An toàn trong nhà.

Khi nào đưa bé đi khám

Bế là lúc người nhà cảm nhận rõ nhất cơ thể bé. Nên cho bé đi khám nếu:

• Bé mềm oặt bất thường, hoặc ngược lại cứng đờ, ưỡn người khi bế.
• Bé khóc thét mỗi khi chạm vào một tay, một chân, hoặc một bên không cử động như bên kia.
• Khoảng 4 tháng mà khi bế bé vẫn chưa giữ được đầu chút nào.
• Bé từng bị ngã, va đầu, rồi sau đó li bì, nôn, thóp phồng căng, co giật — trường hợp này đi khám ngay.
• Thấy hai nếp đùi, hai chân bé lệch nhau rõ, hoặc nghe tiếng "lục cục" ở háng khi thay tã.