Pha sữa công thức an toàn: nhiệt độ nước, tỉ lệ và vệ sinh bình

Pha sữa công thức an toàn gồm ba điều: dụng cụ sạch (bình, núm rửa kỹ, tiệt trùng với bé nhỏ), nước đun sôi để nguội còn khoảng 70°C trước khi cho bột vào (theo hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới — WHO 2007), và đúng tỉ lệ nước – bột ghi trên hộp, không thêm bớt. Sữa pha xong cho bé bú ngay, phần còn lại bỏ sau 2 giờ. Không pha thêm đường, mật ong, bột ngũ cốc hay nước cháo vào bình.

Vì sao bước nào cũng quan trọng

Sữa bột cho trẻ sơ sinh không phải sản phẩm vô trùng. WHO cho biết bột sữa có thể chứa một lượng rất nhỏ vi khuẩn (như Cronobacter sakazakii, Salmonella) dù được sản xuất đúng chuẩn. Với người lớn, lượng đó vô hại; với trẻ sơ sinh, nhất là trẻ dưới 2 tháng, trẻ sinh non, nhẹ cân, nó có thể gây nhiễm trùng nặng. Pha bằng nước còn đủ nóng (khoảng 70°C trở lên) giúp tiêu diệt phần lớn vi khuẩn này.

Tỉ lệ cũng quan trọng không kém. Pha đặc quá (nhiều bột, ít nước) làm bé dễ mất nước, táo bón, quá tải cho thận còn non. Pha loãng quá làm bé không đủ năng lượng, chậm lên cân. Chiếc thìa đong đi kèm hộp được thiết kế đúng cho loại sữa đó.

Chọn sữa: hỏi bác sĩ, không nghe quảng cáo

• Với bé khoẻ mạnh dưới 12 tháng, dùng sữa công thức dành cho trẻ nhũ nhi đúng độ tuổi ghi trên hộp. Không loại nào "thông minh hơn", "cao lớn hơn" một cách đáng kể; các sản phẩm đều phải đạt tiêu chuẩn thành phần.
• Sữa đặc biệt (đạm thuỷ phân, không lactose, chống trớ, cho trẻ sinh non) chỉ dùng khi bác sĩ chỉ định.
• Không dùng sữa bò tươi, sữa đặc có đường, sữa cho người lớn, sữa hạt, nước cơm làm thức uống chính cho bé dưới 12 tháng.
• Muốn đổi loại sữa, hỏi bác sĩ; đổi liên tục vì bé "không hợp" thường không giải quyết được gì.

Ở Việt Nam, Nghị định 100/2014/NĐ-CP hạn chế quảng cáo sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ dưới 24 tháng để bảo vệ nuôi con bằng sữa mẹ. Bài này chỉ hướng dẫn cách pha an toàn, không giới thiệu sản phẩm nào.

Rửa và tiệt trùng bình sữa

1. Rửa ngay sau khi bé bú, trước khi sữa khô bám. Tháo rời bình, núm, vòng vặn, nắp.
2. Rửa bằng nước ấm và nước rửa bình, dùng cọ riêng cho bình và cọ nhỏ cho núm. Bóp nước qua lỗ núm.
3. Tráng thật sạch dưới vòi nước.
4. Tiệt trùng: đặc biệt cần với bé dưới 3 tháng, sinh non hoặc sức đề kháng yếu (CDC khuyên ít nhất mỗi ngày một lần). Có thể luộc (đồ ngập nước, đun sôi vài phút theo hướng dẫn của nhà sản xuất bình), hấp bằng máy tiệt trùng, hoặc theo cách ghi trên bình.
5. Để khô tự nhiên trên giá sạch, không lau bằng khăn đã dùng.

Núm ti nứt, dính, phồng, đổi màu thì thay. Bình trầy xước nhiều, mờ đục cũng nên thay.

Các bước pha sữa bột (theo WHO 2007)

1. Lau sạch mặt bàn, rửa tay bằng xà phòng.
2. Đun sôi nước sạch. Nước máy, nước giếng, nước đóng chai đều đun sôi. Với ấm điện, đợi đến khi tự ngắt.
3. Để nguội không quá 30 phút, khi đó nước còn khoảng 70°C trở lên.
4. Rót nước vào bình trước, đúng vạch theo lượng ghi trên hộp. Nhìn vạch ngang tầm mắt.
5. Đong bột bằng thìa đi kèm, gạt ngang bằng mặt thìa bằng que gạt hoặc sống dao sạch. Không nén, không vun đầy.
6. Đóng nắp, lắc xoay cho bột tan hết.
7. Làm nguội nhanh: ngâm bình trong cốc nước lạnh hoặc cầm dưới vòi nước chảy (nước không chạm núm ti).
8. Thử nhiệt độ: nhỏ vài giọt lên mặt trong cổ tay — thấy âm ấm, không nóng.
9. Cho bé bú ngay. Phần còn thừa bỏ trong vòng 2 giờ.

Luôn đọc hướng dẫn trên hộp đang dùng: tỉ lệ nước – bột khác nhau giữa các loại, có loại một thìa cho 30 ml, có loại cho lượng khác.

Những lỗi pha thường gặp

Pha sẵn, pha đêm, mang đi xa

Pha sẵn nhiều bình

WHO khuyên tốt nhất là pha từng cữ. Nếu phải pha sẵn (ví dụ để người trông trẻ dùng), pha đúng cách như trên, làm nguội nhanh và cất ngay vào ngăn mát tủ lạnh (5°C trở xuống), dùng trong 24 giờ. Lấy ra ngay trước khi cho bú, hâm bằng cách ngâm nước ấm không quá 15 phút.

Cữ bú đêm

Để sẵn bình đã tiệt trùng, hộp sữa, thìa đong cạnh giường, và một phích sạch đựng nước vừa đun sôi. Nếu phích giữ nước còn đủ nóng (khoảng 70°C trở lên), có thể dùng để pha đêm. Có nhà chọn đun ấm điện nhỏ đặt trong phòng. Đừng pha sẵn một bình từ tối rồi để ngoài cả đêm.

Đi chơi, về quê

• Đong sẵn bột vào hộp chia ngăn khô sạch, mỗi ngăn một cữ.
• Mang phích nước vừa đun sôi, bình tiệt trùng, và thêm một chai nước sôi để nguội đóng kín để làm nguội bình.
• Pha ngay khi bé cần. Sữa pha sẵn mang đi thì để trong túi giữ lạnh có đá và dùng trong vài giờ.
• Sữa nước pha sẵn đóng hộp tiệt trùng (loại dành cho trẻ nhũ nhi) tiện khi đi xa; hộp đã mở thì bảo quản theo hướng dẫn trên bao bì.

Bé bú bao nhiêu là đủ

Bảng lượng sữa trên vỏ hộp chỉ là gợi ý. Mỗi bé một nhu cầu, thay đổi theo ngày. Hãy để bé quyết định khi nào no: bé quay đi, nhả ti, mút chậm lại, tay buông lỏng. Không ép bé "uống hết bình". Cách cho bú bình theo nhịp, để bé không bú quá nhanh và quá no, có bài riêng trong danh mục này. Dấu hiệu bé đủ sữa là tã ướt đều, lên cân theo đường của mình trên biểu đồ tăng trưởng.

Bé bú sữa công thức: nhìn gì trong tã

Phân bé bú sữa công thức thường đặc hơn, vàng nâu, mùi rõ hơn so với bé bú mẹ, có thể đi ít lần hơn. Phân cứng như viên, bé rặn đau, có máu thì hỏi bác sĩ — có thể do pha sai tỉ lệ (ít nước) hoặc lý do khác. Không tự pha loãng để chữa táo bón.

Khi nào đưa bé đi khám ngay

• Bé dưới 3 tháng sốt từ 38°C trở lên, hoặc người lạnh, li bì, bỏ bú.
• Nôn nhiều sau mỗi cữ, nôn vọt, nôn dịch xanh.
• Tiêu chảy nhiều lần, ít tã ướt, môi khô, thóp lõm.
• Phân có máu, nhầy máu.
• Nổi mẩn khắp người, sưng môi mặt, thở khò khè sau khi bú loại sữa mới.
• Bé bị bỏng miệng do sữa nóng.

Hẹn khám nếu bé không lên cân, táo bón kéo dài, nôn trớ nhiều kèm quấy khóc, hoặc gia đình cần thay đổi loại sữa.