Khớp ngậm đúng là khi bé há miệng thật rộng, ngậm sâu cả đầu ti và phần lớn quầng vú (nhất là phía dưới), môi dưới lật ra ngoài, cằm áp vào vú, má phồng tròn, và mẹ nghe thấy bé nuốt. Mẹ có thể thấy hơi kéo mấy giây đầu nhưng không đau suốt cữ. Tư thế nào cũng được — bế nôi, bế chéo, ôm bóng, nằm nghiêng, ngả lưng — miễn là tai, vai, hông bé thẳng một đường và bé được đưa vào vú, không phải mẹ cúi xuống bé.
Vì sao khớp ngậm quyết định gần như mọi thứ
Bé không "hút" sữa bằng cách mút đầu ti như mút ống hút. Bé dùng lưỡi và hàm ép lên phần quầng vú, nơi có các ống dẫn sữa, theo nhịp sóng. Khi bé chỉ ngậm nông ở đầu ti:
- Đầu ti bị chà xát vào vòm miệng cứng, gây đau, nứt.
- Bé không lấy được nhiều sữa, bú lâu mà vẫn đói, hay ngủ gật rồi lại đòi.
- Vú không được làm trống tốt, dễ căng tức, tắc tia, và về lâu dài sữa giảm.
Ngược lại, khi khớp ngậm sâu, phần lớn khó khăn những tuần đầu nhẹ đi rõ rệt. Vì vậy, khi gặp chuyện đau ti hay lo thiếu sữa, việc đầu tiên nên làm là nhờ người có chuyên môn xem lại khớp ngậm.
Năm dấu hiệu bé ngậm đúng
| Ngậm đúng | Ngậm nông |
|---|---|
| Miệng mở rộng, góc miệng tù | Miệng chúm chím như ngậm ống hút |
| Môi dưới lật ra ngoài, cả môi trên cũng hé ra | Môi cuộn vào trong |
| Cằm áp sát vú, mũi thoáng hoặc chạm nhẹ | Cằm cách xa vú |
| Thấy nhiều quầng vú phía trên miệng hơn phía dưới | Thấy gần như toàn bộ quầng vú, bé chỉ ngậm đầu ti |
| Má phồng tròn, bú chậm sâu, nghe nuốt | Má lõm, nghe chép chép, tiếng tặc lưỡi |
Sau cữ bú, đầu ti có hình tròn đều như trước. Nếu đầu ti bị dẹt méo như đầu son môi, có vệt trắng ngang, thì bé đang ngậm nông.
Đưa bé vào vú từng bước
- Mẹ ngồi thoải mái, lưng có tựa, vai thả lỏng. Kê gối dưới tay, ghế đẩu dưới chân nếu ghế cao. Có cốc nước bên cạnh.
- Ôm bé sát người, bụng bé áp bụng mẹ. Tai, vai, hông bé thẳng một đường, bé không phải quay cổ để bú.
- Mũi bé ngang đầu ti. Như vậy khi bé ngửa nhẹ đầu, há miệng, cằm sẽ chạm vú trước.
- Chạm đầu ti vào môi trên bé, chờ bé há miệng thật rộng như ngáp. Không nhét vú vào khi miệng bé còn chúm.
- Đưa nhanh bé vào vú (đưa bé đến vú, không phải đưa vú đến bé), cằm vào trước, môi dưới đặt xa khỏi đầu ti để bé ngậm nhiều phần quầng dưới.
- Đỡ vai và lưng bé, không đẩy sau đầu bé — bé cần ngửa nhẹ để nuốt.
Nếu đau hoặc bé ngậm nông, đừng kéo bé ra. Đưa ngón tay út sạch vào góc miệng bé để phá lực mút, rồi bắt đầu lại. Làm nhiều lần cũng được — mẹ và bé đang học.
Đỡ vú bằng tay thế nào
Mẹ có bầu vú to có thể đỡ vú bằng tay theo hình chữ C hoặc chữ U: ngón cái ở trên, bốn ngón ở dưới, đặt cách xa quầng vú để không vướng miệng bé. Không kẹp vú giữa ngón trỏ và ngón giữa như kéo, vì dễ đẩy đầu ti ra khỏi miệng bé.
Các tư thế cho con bú
| Tư thế | Cách làm | Hợp với |
|---|---|---|
| Ngả lưng (bú sinh học) | Mẹ ngả lưng khoảng 45°, bé nằm sấp trên ngực mẹ, tự tìm vú; trọng lực giữ bé áp sát | Những ngày đầu, bé khó ngậm, mẹ sữa xuống mạnh |
| Bế chéo | Bú vú trái thì tay phải đỡ gáy và vai bé, tay trái đỡ vú | Mẹ mới học, bé sơ sinh nhỏ, cần kiểm soát đầu bé |
| Bế nôi | Đầu bé tựa khuỷu tay cùng bên vú đang bú, bụng áp bụng | Khi bé đã ngậm thạo |
| Ôm bóng (kẹp nách) | Bé nằm dọc bên hông mẹ, chân hướng ra sau, mẹ đỡ gáy bằng bàn tay cùng bên | Sau sinh mổ, vú to, sinh đôi, bé nhỏ |
| Nằm nghiêng | Mẹ và bé nằm nghiêng đối mặt, mũi bé ngang đầu ti, kê gối sau lưng mẹ | Cữ bú đêm, mẹ mệt, sau sinh mổ |
Khi cho bú nằm, nếu mẹ thấy buồn ngủ, đặt bé về chỗ ngủ riêng của bé sau cữ bú. Nguyên tắc chỗ ngủ an toàn cho bé có wiki riêng về giấc ngủ trẻ nhỏ trong hệ viết kỹ.
Sau sinh mổ
Tư thế ôm bóng và nằm nghiêng giúp bé không đè lên vết mổ. Kê gối lên bụng làm "tấm chắn". Những ngày đầu, nhờ người nhà bế bé đặt vào và bế ra.
Sinh đôi
Nhiều mẹ cho hai bé bú cùng lúc ở tư thế ôm bóng hai bên, dùng gối lớn đỡ. Lúc đầu cho từng bé một để học khớp ngậm, rồi mới cho bú đôi.
Những điều hay làm khó khớp ngậm
- Đầu ti phẳng hoặc thụt: nhiều bé vẫn ngậm được vì bé ngậm quầng vú chứ không chỉ đầu ti. Trước cữ bú, mẹ có thể kích thích nhẹ cho đầu ti nhô ra, hoặc vắt chút sữa cho quầng mềm. Dụng cụ trợ ti (núm silicone đặt lên vú) chỉ nên dùng khi có người tư vấn hướng dẫn, vì dùng không đúng có thể làm giảm sữa.
- Vú căng cứng khi sữa mới về: quầng vú phẳng, bé khó ngậm. Vắt bớt chút sữa bằng tay cho mềm quầng rồi mới cho bú.
- Bé dính thắng lưỡi: dây dưới lưỡi ngắn, lưỡi không thè qua được lợi, đầu lưỡi hình trái tim khi bé khóc, bé ngậm hay tuột, mẹ đau dù đã chỉnh tư thế. Bác sĩ nhi hoặc răng hàm mặt sẽ khám và quyết định có cần xử trí không.
- Bé đã quen bình sớm: núm bình chảy dễ, bé có thể ngậm nông khi quay lại vú. Cách cho bú bình theo nhịp (có bài riêng) giúp giảm chuyện này.
- Bé quá đói, khóc thét: khó ngậm. Dỗ bé dịu trước, cho bú khi thấy dấu hiệu đói sớm (quay đầu tìm, mút tay).
Tìm người giúp: không cần chịu đau một mình
Nhiều bệnh viện sản, nhi trong nước có phòng hoặc phòng khám tư vấn nuôi con bằng sữa mẹ; nữ hộ sinh ở khoa sản cũng có thể xem khớp ngậm ngay trên giường. Ngoài ra còn có những chuyên viên tư vấn sữa mẹ được đào tạo bài bản. Khi đi, mang theo bé để họ xem trực tiếp một cữ bú. Một lần ngồi cùng người có chuyên môn có khi giải quyết điều mẹ loay hoay cả tuần.
Chồng và người nhà cũng học được: nhìn môi dưới bé có lật không, cằm có áp không, có nghe nuốt không, rồi nói với mẹ — vì mẹ nhìn từ trên xuống rất khó thấy.
Khi nào cần đi khám
- Đầu ti nứt, chảy máu, đau suốt cữ không đỡ sau vài ngày chỉnh khớp ngậm.
- Vú có cục cứng đau, đỏ, nóng; mẹ sốt, ớn lạnh (xem bài đau đầu ti, tắc tia sữa).
- Bé ngậm không được, tuột liên tục, bú rất lâu mà vẫn đói, ít tã ướt.
- Bé không lấy lại cân nặng lúc sinh sau khoảng 2 tuần.
- Bé li bì, bỏ bú, vàng da lan rộng, sốt — đi khám ngay.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết bé ngậm ti đúng?
Bé há miệng rộng, môi dưới lật ra, cằm áp vào vú, thấy quầng vú phía trên nhiều hơn phía dưới, má phồng tròn và nghe tiếng nuốt. Mẹ có thể thấy hơi kéo mấy giây đầu nhưng không đau suốt cữ.
Cho con bú bị đau có phải do ngậm sai?
Đau suốt cữ, đầu ti dẹt méo hay nứt sau bú thường do bé ngậm nông. Hãy phá lực mút bằng ngón tay út, cho bé ngậm lại sâu hơn và nhờ nhân viên y tế xem trực tiếp một cữ bú. Đau kèm sưng đỏ, sốt thì cần đi khám.
Tư thế cho con bú nào tốt nhất?
Không có tư thế tốt nhất cho mọi người. Tư thế đúng là tư thế mẹ thoải mái, bé áp sát người mẹ, tai, vai, hông thẳng hàng và ngậm được sâu. Sau sinh mổ, tư thế ôm bóng và nằm nghiêng thường dễ hơn.
Đầu ti thụt có cho con bú được không?
Nhiều mẹ có đầu ti phẳng hoặc thụt vẫn cho bú được vì bé ngậm quầng vú chứ không chỉ đầu ti. Kích thích nhẹ đầu ti, vắt chút sữa cho quầng mềm trước cữ bú giúp bé dễ ngậm hơn. Cần thêm hỗ trợ thì gặp chuyên viên tư vấn sữa mẹ.
Bé dính thắng lưỡi có bú được không?
Nhiều bé dính thắng lưỡi nhẹ vẫn bú tốt. Nếu bé ngậm hay tuột, mẹ đau dù đã chỉnh tư thế, bé chậm lên cân thì nên cho bác sĩ khám để quyết định có cần xử trí.
