Mẹ đi làm lại: cách giữ nguồn sữa và cho bé bú bình ở nhà

Mẹ đi làm lại vẫn giữ được sữa nếu vắt sữa ở nơi làm việc gần bằng số cữ bé bú khi mẹ vắng (thường cứ 3 giờ một lần), cho bé bú trực tiếp trước khi đi và ngay khi về, và bắt đầu chuẩn bị từ 2–3 tuần trước ngày đi làm: trữ một ít sữa, cho bé quen bú bình hoặc cốc với người khác. Bộ luật Lao động 2019 cho mẹ nghỉ thai sản 6 tháng và mẹ nuôi con dưới 12 tháng được nghỉ 60 phút mỗi ngày trong giờ làm việc mà vẫn hưởng đủ lương — thời gian để vắt sữa hoặc về cho con bú.

Quyền của mẹ đang nuôi con nhỏ theo luật

Theo Bộ luật Lao động năm 2019:

• Nghỉ thai sản 6 tháng trước và sau khi sinh (Điều 139); sinh đôi trở lên thì từ con thứ hai, mỗi con được nghỉ thêm 1 tháng.
• Lao động nữ nuôi con dưới 12 tháng tuổi được nghỉ mỗi ngày 60 phút trong thời gian làm việc, vẫn được trả đủ tiền lương theo hợp đồng (Điều 137).
• Người sử dụng lao động không được bố trí lao động nữ đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi làm việc ban đêm, làm thêm giờ, đi công tác xa, trừ khi người lao động đồng ý (Điều 137).

Nghỉ 6 tháng trùng đúng mốc bú mẹ hoàn toàn mà Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyên. Nhưng nhiều mẹ đi làm sớm hơn vì công việc, hoặc làm tự do không có chế độ. Dù đi làm lúc nào, mẹ vẫn có thể tiếp tục cho bú. Nói chuyện trước với quản lý hoặc phòng nhân sự: cần chỗ kín đáo để vắt sữa, khung giờ nghỉ, và tủ lạnh để cất sữa.

Chuẩn bị 2–3 tuần trước ngày đi làm

Trữ một ít sữa, không cần đầy tủ

Mẹ thường chỉ cần đủ sữa cho một đến hai ngày đầu đi làm, cộng thêm ít dự phòng. Từ ngày thứ hai trở đi, sữa vắt hôm nay ở cơ quan sẽ là sữa cho bé uống ngày mai. Cách tích sữa nhẹ nhàng:

• Vắt thêm một lần mỗi ngày, thường vào buổi sáng (lúc nhiều mẹ có nhiều sữa nhất), khoảng 30–60 phút sau cữ bú đầu tiên, hoặc vắt bên vú bé chưa bú.
• Mỗi lần được ít cũng không sao; gộp nhiều lần trong ngày (làm lạnh trước rồi mới đổ chung).
• Cách vắt, trữ, rã đông đúng cách có trong bài riêng của danh mục này.

Cho bé làm quen với bình hoặc cốc

• Thời điểm: khi việc bú mẹ đã ổn (thường sau 3–4 tuần tuổi), và khoảng 1–2 tuần trước ngày đi làm.
• Người khác cho bú (bố, ông bà, người trông trẻ), lúc mẹ không có mặt trong phòng. Nhiều bé ngửi thấy mẹ là chỉ đòi vú.
• Thử khi bé hơi đói, không phải lúc đói cồn cào.
• Bé chưa chịu bình: thử cốc nhỏ, thìa, cốc có vòi mềm. Bé lớn hơn 6 tháng có thể uống bằng cốc tập uống.

Chạy thử một ngày

Vài ngày trước khi đi làm, để mẹ ra ngoài vài giờ, người trông trẻ cho bé uống sữa vắt như thật. Người trông trẻ quen tay, mẹ đỡ lo, cả nhà thấy chỗ nào còn thiếu.

Ở nơi làm việc: lịch vắt và đồ cần mang

Nguyên tắc: vắt khoảng bằng số cữ bé bú trong thời gian mẹ vắng. Với ngày làm 8–9 tiếng cộng đi lại, thường là 2–3 lần vắt, cách nhau khoảng 3 giờ. Mỗi lần khoảng 15–20 phút.

Nhà gần cơ quan, có thể dùng 60 phút được nghỉ để về cho bú trực tiếp hoặc nhờ người nhà bế bé đến. Mỗi gia đình một cách.

Túi đồ đi làm

• Máy vắt (máy vắt đôi tiết kiệm thời gian), phễu dự phòng, sạc hoặc pin.
• Bình, túi trữ sữa, bút ghi ngày giờ.
• Túi giữ lạnh có đá gel (CDC: giữ sữa an toàn đến khoảng 24 giờ).
• Khăn sạch, nước rửa bình nhỏ, khăn giấy.
• Áo mở trước hoặc áo lót cho con bú, khăn choàng.
• Ảnh, video ngắn của bé — nhìn con giúp sữa xuống dễ hơn.
• Bình nước, đồ ăn nhẹ cho mẹ.

Nếu không có tủ lạnh, giữ sữa trong túi giữ lạnh suốt ngày. Mang về nhà, chuyển ngay vào tủ.

Ở nhà: dặn người trông bé những gì

Người cho bé bú bình khi mẹ vắng — thường là ông bà — giữ vai rất quan trọng trong việc giữ sữa mẹ:

• Cho bú theo dấu hiệu đói, không cứ đến giờ là cho. Cách cho bú bình chậm, theo nhịp để bé không bú quá no và không chê vú mẹ có bài riêng trong danh mục này.
• Lượng sữa mỗi cữ: bé bú sữa mẹ thường không cần lượng tăng nhiều theo tháng như bé bú sữa công thức. Hỏi bác sĩ nhi một con số khởi đầu cho bé, rồi điều chỉnh theo bé.
• Cữ cuối trước khi mẹ về: nếu bé đói khoảng một tiếng trước giờ mẹ về, cho một lượng nhỏ để bé đỡ đói, dành bụng bú mẹ.
• Ghi lại giờ bú, lượng, tã ướt trong ngày để mẹ biết cần vắt bao nhiêu.
• Rã đông túi sữa theo thứ tự ngày cũ trước, không hâm bằng lò vi sóng.

Bé "nhịn" chờ mẹ về

Có bé uống rất ít khi mẹ vắng rồi bú bù vào buổi tối và ban đêm. Nếu bé vẫn đủ tã ướt, lên cân đều, thì đó cũng là một cách thích nghi. Mẹ có thể cho bé ngủ gần để bú đêm dễ hơn; nguyên tắc chỗ ngủ an toàn cho bé có wiki riêng về giấc ngủ trẻ nhỏ trong hệ.

Khi sữa có vẻ giảm

Nhiều mẹ thấy sữa vắt ít dần về cuối tuần làm việc, rồi nhiều lên sau hai ngày nghỉ bé được bú trực tiếp. Đó là thường gặp. Vài cách giúp:

• Không bỏ lần vắt nào, kể cả hôm bận. Bỏ một lần vắt nhiều lần liên tiếp là cách nhanh nhất làm sữa giảm.
• Thêm một lần vắt ngắn, hoặc vắt thêm sau cữ bú buổi tối.
• Cho bú trực tiếp càng nhiều càng tốt khi ở nhà, kể cả cuối tuần và ban đêm.
• Xoa ép bầu vú trong lúc vắt.
• Kiểm tra lại máy: phễu đúng cỡ chưa, van, màng còn tốt không (màng cao su lâu ngày giãn làm lực hút yếu).
• Ăn uống đủ, ngủ được bao nhiêu thì ngủ.

Không tự uống thuốc, viên "lợi sữa" theo lời mách. Nếu sữa giảm nhiều, gặp bác sĩ hoặc chuyên viên tư vấn sữa mẹ.

Khi bé tròn 6 tháng bắt đầu ăn dặm, nhu cầu sữa ban ngày lúc mẹ vắng giảm dần, việc vắt ở cơ quan cũng nhẹ đi.

Những trường hợp đặc biệt

• Ca kíp, trực đêm: vắt theo giờ bé bú, kể cả ban đêm ở nơi làm; ngủ bù ban ngày khi người nhà trông bé.
• Đi công tác xa: mang máy vắt, túi giữ lạnh; ở khách sạn hỏi tủ lạnh. Không vận chuyển được thì vắt bỏ để giữ sữa và tránh tắc tia.
• Làm việc nặng, ngoài trời: chọn chỗ vắt sạch nhất có thể, rửa tay kỹ, giữ sữa trong túi lạnh có đá suốt.

Khi nào cần gặp bác sĩ

• Vú có cục cứng, đỏ, đau, nóng; mẹ sốt, ớn lạnh, mệt như cảm cúm — thường xảy ra sau những ngày bỏ lỡ lần vắt.
• Đầu ti nứt, đau khi vắt dù đã chỉnh máy.
• Bé ít tã ướt, không lên cân, li bì — đưa bé đi khám.
• Mẹ kiệt sức, buồn bã kéo dài, mất ngủ dù có thời gian ngủ.