Cho bé bú bình theo nhịp là cách cho bú chậm, để bé tự quyết định bú nhanh hay chậm, bú bao nhiêu: bế bé ngồi hơi thẳng, cầm bình gần như nằm ngang, để bé tự ngậm núm, cho bé nghỉ vài lần giữa cữ, và dừng khi bé có dấu hiệu no — không ép bú hết bình. Một cữ thường kéo dài khoảng 10–20 phút. Cách này giúp bé không bú quá no, ít sặc, và với bé đang bú mẹ thì không "chê" vú mẹ.
Vì sao cần bú chậm
Bú mẹ, bé phải làm việc để sữa xuống: mút nhanh gọi sữa, rồi mới nuốt; sữa chảy có lúc nhanh, có lúc chậm, có lúc bé nghỉ. Bú bình thông thường thì ngược lại: núm dốc ngược, sữa chảy liên tục, bé phải nuốt liên tục để không sặc. Bé chưa kịp nhận ra bụng đã no thì bình đã hết.
Hệ quả hay gặp:
- Bú quá no rồi trớ, khó chịu, quấy.
- Sặc, ho vì sữa xuống nhanh hơn bé nuốt kịp.
- Bé bú mẹ chê vú, vì quen sữa chảy nhanh, không phải làm gì.
- Người lớn dần đánh giá bé theo số ml thay vì theo tín hiệu của bé.
Cho bú theo nhịp (nhiều tài liệu gọi là "paced bottle feeding") được các tổ chức hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ và nhiều hội nhi khoa khuyên dùng cho mọi bé bú bình, dù bình chứa sữa mẹ hay sữa công thức.
Chuẩn bị
- Núm chảy chậm (thường ghi là núm số nhỏ, cho trẻ sơ sinh). Không nhất thiết đổi núm "theo tháng" như in trên bao bì; chỉ đổi khi bé phải gắng sức rõ mà sữa vẫn ra quá chậm. Lật ngược bình: sữa nhỏ giọt từng giọt, không chảy thành dòng là vừa.
- Sữa đã chuẩn bị đúng cách (cách trữ, rã đông sữa mẹ và cách pha sữa công thức có bài riêng trong danh mục này).
- Khăn xô lót dưới cằm, ghế ngồi thoải mái có tựa lưng, tay vịn.
- Không gian yên tĩnh: tắt tivi, đặt điện thoại xuống.
Các bước cho bú theo nhịp
- Cho bú khi bé có dấu hiệu đói sớm: quay đầu tìm, chép miệng, mút tay, cựa quậy. Không chờ đến khi khóc thét.
- Bế bé ngồi hơi thẳng, tựa vào khuỷu tay người cho bú, đầu cao hơn bụng. Không cho bú khi bé nằm ngửa phẳng.
- Chạm núm vào môi trên, chờ bé há miệng rồi tự ngậm vào, giống khi bé tìm vú mẹ. Không nhét núm vào miệng đang khép.
- Cầm bình gần nằm ngang, chỉ hơi nghiêng đủ để sữa phủ đầu núm. Bé phải mút thì sữa mới ra.
- Cho bé nghỉ: sau khoảng 20–30 ngụm, hoặc khi thấy bé nuốt dồn dập, hạ bình xuống để sữa rút khỏi núm (núm vẫn trong miệng) hoặc rút nhẹ núm ra chạm vào môi. Bé muốn bú tiếp sẽ tự kéo núm vào.
- Đổi tay giữa cữ: bế sang bên kia, giống bú hai bên vú, cũng là lúc vỗ ợ hơi (cách vỗ ợ có bài riêng trong danh mục này).
- Dừng khi bé no, dù trong bình còn sữa.
Cả cữ mất khoảng 10–20 phút. Bé bú hết bình trong ba bốn phút là sữa đang chảy quá nhanh.
Đọc dấu hiệu đói và no
| Bé đói | Bé đang no dần | Bé đã no |
|---|---|---|
| Quay đầu tìm, há miệng | Mút chậm lại, nghỉ lâu hơn | Nhả núm, quay đầu đi |
| Chép miệng, thè lưỡi | Tay nắm chặt dần mở ra | Tay chân thả lỏng, ngón tay duỗi |
| Đưa tay lên miệng, mút tay | Mắt lim dim, hoặc nhìn quanh | Đẩy bình ra, ngậm chặt môi |
| Cựa quậy, kêu ư ử; khóc là đói muộn | Bú lơ đãng, chơi với núm | Ngủ thiếp, hoặc tỉnh táo vui vẻ |
Dấu hiệu sữa xuống quá nhanh: sữa trào ra khoé miệng, bé ho, sặc, thở dồn, mắt mở to hoảng hốt, nuốt ừng ực không nghỉ, tay gồng cứng. Khi đó hạ bình xuống ngay, cho bé nghỉ, kiểm tra lại núm.
Ông bà, người trông trẻ: những điều khác với ngày xưa
Thế hệ trước thường được dặn "cố cho cháu bú hết bình mới no lâu", "bú nằm cho cháu dễ ngủ". Bác sĩ nay khuyên khác, vì những lý do cụ thể:
| Ngày xưa hay làm | Nay nên làm | Vì sao |
|---|---|---|
| Dỗ cháu bú hết bình | Dừng khi cháu có dấu hiệu no | Bé tự biết no; ép bú dễ trớ, dễ quen ăn quá nhu cầu |
| Cho bú khi cháu nằm ngửa trên giường | Bế cháu ngồi hơi thẳng | Nằm phẳng dễ sặc; sữa dễ chảy về tai giữa, tăng nguy cơ viêm tai |
| Kê bình lên gối cho cháu tự bú | Luôn có người bế, cầm bình | Bé không tự rút ra được khi sặc; mất cơ hội gần gũi |
| Cho cháu ngậm bình ngủ | Cho bú xong rồi mới đặt ngủ | Sữa đọng quanh răng gây sâu răng sớm; dễ sặc |
| Khoét to lỗ núm cho sữa ra nhanh | Dùng núm chảy chậm | Sữa ra quá nhanh dễ sặc, bú quá no |
| Pha thêm bột, nước cháo vào bình cho no lâu | Chỉ sữa trong bình | Dễ sặc, sai tỉ lệ dinh dưỡng; ăn dặm bắt đầu từ tròn 6 tháng bằng thìa |
| Cứ đến giờ là cho bú | Cho bú theo dấu hiệu đói, giờ chỉ để tham khảo | Nhu cầu của bé thay đổi theo ngày |
Một tờ dặn dò dán cạnh chỗ pha sữa giúp người trông trẻ nhớ: "Bế ngồi – bình nằm ngang – chờ cháu ngậm – nghỉ giữa chừng – đổi tay, vỗ ợ – cháu quay đi là dừng". Bố mẹ có thể cùng ông bà làm thử vài cữ đầu.
Khi bé không nhận bình: cho uống bằng cốc
Một số bé bú mẹ nhất quyết không ngậm núm bình. Cốc nhỏ là cách thay thế được nhiều bệnh viện dùng cho cả trẻ sơ sinh:
- Bế bé ngồi thẳng trên đùi, quấn tay bé lại để khỏi gạt cốc.
- Đặt mép cốc nhỏ chạm nhẹ môi dưới, nghiêng cốc vừa đủ để sữa chạm môi.
- Để bé tự liếm, nhấp. Giữ cốc ở yên vị trí đó, không đổ sữa vào miệng bé.
- Bé ngừng nhấp, quay đi là dừng.
Cách sắp xếp việc bú khi mẹ đi làm lại (trữ sữa, lượng mỗi cữ, cữ cuối trước khi mẹ về) có bài riêng trong danh mục này.
Những tình huống hay gặp
Bé bú được nửa bình đã ngủ
Nếu bé tỉnh dậy vui vẻ, tã ướt đều, lên cân tốt, thì nửa bình là đủ với cữ đó. Sữa thừa sau khi bé đã bú, bỏ đi sau 2 giờ; không cất cho cữ sau.
Bé đòi bú tiếp sau khi hết bình
Chờ vài phút, vỗ ợ, dỗ bé. Nếu bé vẫn có dấu hiệu đói rõ, cho thêm một lượng nhỏ. Nếu việc này lặp lại nhiều ngày, hỏi bác sĩ để điều chỉnh lượng mỗi cữ.
Bé chỉ chịu bú khi đang ngái ngủ
Nhiều bé bú nhiều hơn lúc lơ mơ. Cho bú lúc này được, miễn là bé được bế ngồi hơi thẳng, có người cầm bình, và sau đó đặt bé ngủ không ngậm bình.
Khi nào đưa bé đi khám
Đi khám ngay nếu bé:
- Sặc, ho, tím tái trong lúc bú; thở nhanh, thở rít sau bú.
- Nôn vọt sau mỗi cữ, nôn dịch xanh.
- Bỏ bú, li bì, ít tã ướt.
- Bé dưới 3 tháng sốt từ 38°C trở lên.
Hẹn khám nếu bé thường xuyên ho sặc khi bú dù đã dùng núm chậm, bú rất lâu mà không hết lượng nhỏ, không lên cân, hay quấy khóc ưỡn người mỗi cữ bú.
Câu hỏi thường gặp
Bú bình theo nhịp là gì?
Là cách cho bé bú bình chậm, giống nhịp bú mẹ: bế bé ngồi hơi thẳng, cầm bình gần nằm ngang, để bé tự ngậm núm, cho nghỉ giữa cữ và dừng khi bé no. Cách này giúp bé không bú quá no, ít sặc và không chê vú mẹ.
Một cữ bú bình nên kéo dài bao lâu?
Thường khoảng 10–20 phút. Bé bú hết bình chỉ trong ba bốn phút là sữa đang chảy quá nhanh; hãy dùng núm chảy chậm hơn và cho bé nghỉ giữa chừng.
Có nên cho bé nằm bú bình?
Không nên cho bé nằm ngửa phẳng khi bú bình. Bế bé ngồi hơi thẳng giúp bé ít sặc và giảm nguy cơ sữa chảy về tai giữa. Không kê bình lên gối cho bé tự bú.
Làm sao biết bé bú bình đã no?
Bé mút chậm lại, nhả núm, quay đầu đi, tay chân thả lỏng, ngón tay duỗi ra hoặc đẩy bình. Khi thấy những dấu hiệu này thì dừng, dù trong bình còn sữa.
Bé bú mẹ không chịu bú bình phải làm sao?
Để người khác cho bú lúc mẹ không ở trong phòng, thử khi bé hơi đói chứ không đói cồn cào, dùng núm chảy chậm và cho bú theo nhịp. Bé vẫn từ chối thì thử cho uống bằng cốc nhỏ hoặc thìa.
Có nên để bé ngậm bình đi ngủ?
Không nên. Sữa đọng quanh răng gây sâu răng sớm và bé dễ sặc khi ngủ. Cho bé bú xong, vỗ ợ rồi mới đặt ngủ.
