Ngày Tết, ngày hè cháu về quê với ông bà là những ngày vui và đáng nhớ, nhưng cũng là lúc nếp ăn ngủ của cháu bị đảo lộn và quanh cháu có nhiều thứ lạ: ao hồ, bếp củi, hạt dưa, kẹo mứt, đông người bế chuyền tay. Chuẩn bị gọn từ trước, ông bà dọn nhà đón cháu, cả nhà thống nhất vài điều ăn uống và để mắt đến nước, lửa, đồ dễ hóc — thế là đủ để kỳ nghỉ êm.
Trước chuyến đi: túi đồ của cháu
Ngoài quần áo, có mấy thứ hay bị quên mà về quê khó tìm:
- Giấy tờ: thẻ bảo hiểm y tế, sổ tiêm chủng (hoặc ảnh chụp), giấy tờ của cháu theo hướng dẫn của bố mẹ.
- Nhiệt kế điện tử, thuốc cháu đang dùng theo đơn bác sĩ, dung dịch nước muối sinh lý để vệ sinh mũi.
- Đồ ăn quen: sữa cháu đang uống, vài gói đồ ăn cháu quen cho mấy ngày đầu.
- Đồ ngủ quen: gấu bông, khăn, cuốn sách đọc trước khi ngủ — giúp cháu vào giấc ở chỗ lạ.
- Mũ, áo dài tay mỏng cho mùa hè; áo ấm nhiều lớp cho Tết miền Bắc.
- Số điện thoại của trạm y tế xã hoặc bệnh viện gần nhà ông bà, lưu sẵn trong máy.
Nếu lịch tiêm của cháu rơi vào thời gian về quê, hỏi cơ sở tiêm chủng để sắp xếp tiêm trước khi đi hoặc ngay khi về, theo đúng sổ tiêm của cháu.
Trên đường đi
- Đi ô tô: cháu ngồi ghế ô tô dành cho trẻ đúng cỡ, lắp đúng cách, không bế cháu ngồi ở ghế trước. Quy định chở trẻ trên ô tô, xe máy có bài riêng ở trang khác trong hệ.
- Đường dài: dừng nghỉ khoảng hai giờ một lần cho cháu ra khỏi ghế, đi lại, uống nước, thay tã.
- Say xe: cho cháu ăn nhẹ trước khi đi, mở hé cửa cho thoáng, cho cháu nhìn ra xa phía trước, mang túi nôn và quần áo thay. Thuốc chống say xe cho trẻ nhỏ chỉ dùng khi bác sĩ đồng ý.
- Không để cháu một mình trong xe, kể cả vài phút, nhất là trời nắng.
- Xe khách, tàu: chọn chuyến đi vào giờ cháu ngủ nếu được; mang đồ chơi nhỏ, sách, đồ ăn nhẹ.
Ông bà chuẩn bị nhà đón cháu
Nhà ông bà ở quê thường rộng, thoáng, nhưng chưa từng "dọn cho trẻ nhỏ". Trước khi cháu về, ông bà và con cháu cùng đi một vòng quanh nhà, nhìn từ tầm mắt của cháu:
| Chỗ | Để ý gì | Làm gì |
|---|---|---|
| Ao, hồ, giếng, mương quanh nhà | Cháu nhỏ thích ra mép nước | Rào tạm, đóng cổng ra ao, đậy nắp giếng chắc; người lớn luôn đứng giữa cháu và mép nước |
| Lu, chum, vại, bể chứa nước | Đầy nước, không có nắp | Đậy nắp chặt hoặc để chỗ cháu không với tới |
| Bếp củi, bếp than, nồi nước sôi | Ở thấp, ngay lối đi | Có người trông khi bếp đỏ lửa; nồi đặt sâu bên trong, quai quay vào trong |
| Thuốc trừ sâu, phân bón, dầu hoả | Hay để ngoài vườn, góc bếp, chai nước ngọt cũ | Cất lên cao, khoá lại; không bao giờ đựng trong chai nước uống |
| Thuốc của ông bà | Để trên bàn, đầu giường | Cất vào hộp kín, ngăn cao |
| Cầu thang, gác xép, sân thượng | Không có lan can, chắn | Đóng cửa, chắn tạm đầu cầu thang |
| Chó trong nhà | Chưa quen trẻ | Buộc, nhốt trong vài ngày đầu; dạy cháu không sờ chó đang ăn |
Mùa đông miền Bắc: không đốt than, đốt củi sưởi trong phòng đóng kín cửa. Khí than không màu không mùi, có thể gây ngộ độc khi ngủ. Sưởi thì dùng thiết bị điện an toàn, giữ phòng thông thoáng, mặc ấm nhiều lớp cho cháu.
Ăn uống ngày Tết và ngày về quê
Đồ Tết dễ hóc với cháu nhỏ
Mâm Tết có rất nhiều thứ trẻ dưới 4 tuổi dễ hóc: hạt dưa, hạt bí, lạc rang, hạt điều, kẹo cứng, mứt dừa dai, ô mai còn hạt, thạch viên. Ông bà để khay mứt kẹo ở chỗ cao, chỉ đưa cháu những thứ hợp tuổi, cắt nhỏ, và cháu ngồi yên khi ăn — không vừa chạy vừa ăn.
Lì xì đồng xu, đồ chơi nhỏ
Đồng xu lì xì, đồng xu vàng trang trí, đồ chơi nhỏ ở hội chợ Tết rất dễ vào miệng trẻ. Lì xì cho cháu nhỏ nên dùng tiền giấy, bỏ trong phong bao, và người lớn cất giúp cháu.
Bữa ăn đậm, ăn nhiều
- Bánh chưng, giò, thịt đông, nem rán — cháu ăn được, nhưng ít thôi, xen với rau, canh, hoa quả.
- Với cháu dưới 1 tuổi, vẫn giữ đồ ăn riêng không thêm muối đường. Không cho nếm rượu, bia, nước ngọt có ga.
- Rượu: ngày Tết đôi khi có người lớn "cho cháu nhấp tí cho vui". Rượu dù ít cũng không phù hợp với trẻ nhỏ — ông bà nói nhẹ với khách: "Cháu còn bé, bà cho cháu uống nước cam nhé."
- Đồ ăn để qua đêm ngoài trời ấm, đồ cúng bày lâu: đun lại kỹ hoặc không cho cháu ăn.
Nước uống ở quê
Nước giếng, nước mưa, nước máy ở một số nơi chưa chắc đã an toàn để uống ngay. Cho cháu uống nước đã đun sôi để nguội hoặc nước đóng chai; pha sữa bằng nước đun sôi.
Đông người, nhiều khách: giữ cháu khỏe
- Bế chuyền tay: cháu nhỏ, nhất là dưới 3 tháng, nên hạn chế để nhiều người bế. Ai đang ho, sốt, sổ mũi thì không bế, không hôn cháu.
- Rửa tay trước khi bế cháu, trước khi cho cháu ăn.
- Khói thuốc lá: nhờ khách hút thuốc ra ngoài sân, xa cháu.
- Hương, nến, pháo: giữ cháu xa bàn thờ khi thắp hương; không cho cháu cầm que hương đang cháy; tránh xa nơi đốt pháo hoa.
- Giữ giấc ngủ: cho cháu ngủ trưa ở phòng yên tĩnh, dù nhà đông khách. Một cháu ngủ đủ sẽ đỡ quấy cả ngày.
Mùa hè ở quê: nắng, nước, côn trùng
- Nắng: cho cháu chơi ngoài trời buổi sáng sớm và chiều muộn, đội mũ, mặc áo mỏng, uống nước thường xuyên.
- Dấu hiệu say nắng, mất nước: cháu mệt lả, da nóng đỏ, ít tiểu, môi khô, nôn — đưa cháu vào chỗ mát, cho uống nước, lau người bằng nước mát vừa phải, và đi khám nếu không đỡ nhanh hoặc cháu lơ mơ.
- Tắm sông, tắm ao, tập bơi: chỉ khi có người lớn biết bơi ở ngay trong nước cùng cháu; với cháu nhỏ, chọn hồ bơi có người hướng dẫn thay vì ao sông. Học bơi là việc tốt, nhưng không thay được người lớn trông sát.
- Muỗi, côn trùng: mắc màn khi ngủ, mặc áo dài tay chiều tối; chống muỗi theo cách phù hợp với tuổi cháu.
- Đồng ruộng, vườn: rất tốt cho cháu chạy nhảy, nhặt trứng gà, xem trâu bò — dạy cháu không đứng sau lưng trâu bò, không sờ gà vịt rồi đưa tay lên miệng, rửa tay khi về.
Khi nào đưa cháu đi khám ngay
Ở quê, đường tới bệnh viện có khi xa. Vì vậy ông bà và bố mẹ nên biết trước những dấu hiệu không chờ được:
- Cháu dưới 3 tháng sốt từ 38°C trở lên.
- Co giật; li bì, khó đánh thức.
- Không bú, không uống được, nôn tất cả mọi thứ.
- Thở nhanh, thở rít, rút lõm lồng ngực, tím tái.
- Cháu uống nhầm thuốc, hoá chất, dầu hoả — mang theo chai, vỏ hộp đó khi đi.
- Cháu bị bỏng rộng, bỏng ở mặt, tay, bộ phận sinh dục; ngã cao, đập đầu rồi nôn, lơ mơ.
- Cháu hít phải hoặc nuốt vật nhỏ rồi ho sặc, khó thở.
Gọi 115 hoặc đưa cháu tới trạm y tế, bệnh viện gần nhất. Với bỏng, xả vùng bỏng dưới nước mát sạch khoảng 20 phút theo khuyến cáo sơ cứu phổ biến — không bôi kem đánh răng, mỡ, nước mắm hay lá cây. Những kỹ năng sơ cứu đầy đủ nên được học trong một khoá sơ cứu cho người chăm trẻ.
Về lại thành phố
Sau kỳ nghỉ, cháu có thể mất vài ngày để quay lại nhịp ăn ngủ cũ, quấy hơn một chút, nhớ ông bà. Giữ giờ ăn, giờ ngủ đều đặn, kể với cháu về những ngày ở quê, gọi video cho ông bà — cháu sẽ ổn lại sau một hai ngày.
Câu hỏi thường gặp
Đưa trẻ nhỏ về quê ăn Tết cần chuẩn bị gì?
Mang thẻ bảo hiểm y tế, sổ tiêm chủng, nhiệt kế, thuốc cháu đang dùng theo đơn, sữa và đồ ăn quen, đồ ngủ quen, quần áo hợp thời tiết, lưu sẵn số trạm y tế hoặc bệnh viện gần nhà ông bà. Ông bà nên dọn nhà an toàn trước khi cháu về.
Đồ ăn Tết nào dễ làm trẻ nhỏ bị hóc?
Hạt dưa, hạt bí, lạc, hạt điều, kẹo cứng, mứt dừa dai, ô mai còn hạt, thạch viên và đồng xu lì xì. Để khay mứt kẹo ở chỗ cao, chỉ đưa trẻ những thứ hợp tuổi, cắt nhỏ, và cho trẻ ngồi yên khi ăn.
Có nên đốt than sưởi ấm cho trẻ trong phòng không?
Không nên đốt than hay củi sưởi trong phòng đóng kín cửa vì khí than có thể gây ngộ độc khi ngủ. Nên dùng thiết bị sưởi điện an toàn, giữ phòng thông thoáng và mặc cho trẻ nhiều lớp áo ấm.
Trẻ bị bỏng ở nhà quê thì sơ cứu thế nào?
Xả vùng bỏng dưới nước mát sạch khoảng 20 phút, không bôi kem đánh răng, mỡ, nước mắm hay lá cây. Bỏng rộng, bỏng ở mặt, tay, bộ phận sinh dục, hoặc trẻ rất nhỏ thì đưa đi viện ngay.
Cho trẻ tắm ao, tắm sông ở quê có được không?
Chỉ khi có người lớn biết bơi ở ngay trong nước cùng trẻ. Với trẻ nhỏ, nên chọn hồ bơi có người hướng dẫn thay vì ao sông. Học bơi tốt nhưng không thay được việc người lớn trông sát.
