Chọn người giúp việc hay bảo mẫu trông trẻ tại nhà nên dựa vào ba điều: người giới thiệu đáng tin, cách người đó trả lời những tình huống cụ thể (bé sốt, bé hóc, bé khóc mãi) và một thời gian thử việc có người nhà ở cùng. Sau khi nhận người, việc quan trọng không kém là giao việc rõ ràng bằng giấy: lịch một ngày của bé, những điều tuyệt đối không làm, số điện thoại cần gọi, và cách bàn giao mỗi ngày.
Trước khi tìm người: nhà mình cần gì
Mỗi nhà cần một kiểu người giúp khác nhau. Trả lời trước mấy câu này giúp tìm đúng người hơn:
- Trông bé là chính hay làm việc nhà là chính? Một người vừa trông bé sơ sinh vừa nấu ăn, dọn dẹp cả nhà sẽ khó làm tốt cả hai.
- Ở lại hay theo giờ?
- Có ông bà ở cùng không? Nếu có, người giúp việc làm việc với ông bà thế nào, ai quyết định chuyện gì.
- Bé bao nhiêu tuổi? Trông bé sơ sinh cần kinh nghiệm khác trông bé 3 tuổi.
- Nhà có gì đặc biệt? Cầu thang nhiều tầng, thú nuôi, bé có dị ứng, bệnh nền.
Tìm người ở đâu và xem gì
Nguồn tìm
Người quen giới thiệu — người đã từng làm cho một gia đình mình biết — thường là nguồn đáng tin nhất. Nếu tìm qua trung tâm, công ty cung ứng, hãy hỏi rõ họ kiểm tra lý lịch thế nào, có cam kết gì nếu không phù hợp, và nói chuyện trực tiếp với người sẽ đến làm chứ không chỉ với nhân viên trung tâm.
Những gì nên xem
- Giấy tờ tuỳ thân còn hạn, đối chiếu đúng người.
- Nơi làm trước: xin số điện thoại gia đình cũ, gọi hỏi trực tiếp vì sao nghỉ, bé nhà họ mấy tuổi.
- Sức khoẻ: giấy khám sức khoẻ gần đây. Với nhà có bé sơ sinh, có thể hỏi bác sĩ nhi về các mũi tiêm người lớn nên có khi chăm trẻ nhỏ, như cúm, ho gà.
- Kỹ năng sơ cứu: đã từng học sơ cứu cho trẻ chưa, học ở đâu.
Phỏng vấn: hỏi tình huống, đừng chỉ hỏi kinh nghiệm
"Chị có kinh nghiệm trông trẻ chưa?" — ai cũng trả lời "có". Câu hỏi tình huống cho thấy nhiều hơn:
| Câu hỏi | Câu trả lời nên nghe |
|---|---|
| Bé sốt khi bố mẹ đi vắng, chị làm gì? | Đo nhiệt độ, gọi bố mẹ, không tự cho uống thuốc khi chưa được dặn; bé co giật, li bì, khó thở thì gọi 115 |
| Bé khóc mãi không nín, chị đã thử hết cách thì sao? | Đặt bé nằm an toàn trong cũi, ra ngoài hít thở vài phút, gọi người nhà — không lắc, không quát bé |
| Bé không chịu ăn thì chị làm gì? | Không ép, không bịt mũi đổ, báo lại bố mẹ |
| Chị cho bé ngủ thế nào? | Bé dưới 1 tuổi nằm ngửa, chỗ ngủ trống, không gối, không chăn dày |
| Bé ăn phải một vật nhỏ, ho sặc sụa thì sao? | Biết các bước sơ cứu cơ bản hoặc nói thật là chưa học, sẵn sàng học |
| Chị dùng điện thoại thế nào khi trông bé? | Chỉ khi cần, không cho bé xem để dỗ |
Một người thật thà nói "em chưa biết, anh chị chỉ em" thường đáng tin hơn người trả lời trơn tru mọi câu.
Quan sát khi người đó gặp bé
Cách người đó chào bé, có ngồi xuống ngang tầm bé không, có kiên nhẫn khi bé ngại không, có nói chuyện với bé hay chỉ nói với bố mẹ. Bé quý người mới ngay hay không chưa nói lên nhiều điều — bé nhỏ ngại người lạ là bình thường.
Thử việc và thoả thuận rõ ràng
- Thử việc vài ngày đến vài tuần có bố mẹ hoặc ông bà ở nhà. Người nhà làm cùng, chỉ cách làm, quan sát.
- Hợp đồng bằng văn bản: theo Bộ luật Lao động 2019, hợp đồng với người lao động là người giúp việc gia đình phải được lập bằng văn bản. Ghi rõ công việc, giờ làm, ngày nghỉ, tiền công, cách chấm dứt. Gia đình nên tìm hiểu thêm các quy định về bảo hiểm, nghỉ ngơi cho người giúp việc.
- Nói trước về camera: nếu nhà có camera ở khu sinh hoạt chung, nói rõ ngay từ đầu. Không đặt camera ở chỗ riêng tư của người giúp việc như phòng ngủ, nhà tắm.
- Nói rõ ai quyết định chuyện gì: khi có ông bà ở cùng, ai là người người giúp việc hỏi ý khi có chuyện.
Giao việc: tờ hướng dẫn của nhà mình
Viết ra giấy, dán ở chỗ dễ thấy. Một tờ giao việc tốt gồm:
Lịch một ngày của bé
Giờ thức, giờ ăn hoặc bú, giờ ngủ, giờ tắm, giờ ra ngoài. Món bé đang ăn, món bé chưa được ăn. Bé cần gì để vào giấc.
Những điều tuyệt đối không làm
- Không bao giờ lắc bé, kể cả khi bé khóc mãi. Lắc mạnh có thể gây chấn thương não nặng ở trẻ nhỏ.
- Không để bé một mình trên giường, bàn thay tã, ghế sofa, trong chậu tắm — dù một giây.
- Không cho bé ngủ nằm sấp khi bé dưới 1 tuổi; không gối, chăn dày, thú bông trong nôi.
- Không cho bé uống bất kỳ thuốc nào nếu bố mẹ chưa dặn.
- Không cho bé ăn mật ong khi bé dưới 1 tuổi, không nêm muối đường vào đồ ăn của bé dưới 1 tuổi, không nhai mớm.
- Không đưa bé ra khỏi nhà, không chở bé bằng xe máy khi chưa được đồng ý.
- Không cho người lạ vào nhà, không giao bé cho ai khác.
- Không cho bé xem điện thoại, ti vi để dỗ ăn, dỗ ngủ.
- Không đăng ảnh, video của bé lên mạng xã hội.
- Không hút thuốc trong nhà và gần bé.
Số điện thoại và địa chỉ
Bố, mẹ, ông bà, người thân gần nhà, phòng khám nhi quen, cấp cứu 115, địa chỉ nhà đầy đủ, bệnh viện gần nhất.
Khi nào gọi ngay cho bố mẹ, khi nào gọi 115
Gọi bố mẹ ngay khi bé sốt, ngã, nôn, nổi mẩn, ăn phải thứ lạ. Gọi 115 hoặc đưa bé đi viện trước, báo bố mẹ sau, khi bé co giật, li bì khó đánh thức, khó thở, tím tái, không bú được.
Làm việc cùng nhau mỗi ngày
- Bàn giao sáng – tối: một cuốn sổ hoặc tin nhắn ghi bé ăn, ngủ, đi vệ sinh, chuyện lạ trong ngày.
- Giải thích lý do: "Mình cho bé ngủ ngửa vì bác sĩ khuyên như vậy để an toàn" giúp người giúp việc hiểu và làm theo lâu dài hơn câu "cứ làm theo lời chị dặn".
- Cho người giúp việc nghỉ ngơi đúng giờ. Người trông trẻ quá mệt sẽ khó kiên nhẫn.
- Khen việc làm tốt cụ thể. Góp ý riêng, nhẹ nhàng, không trước mặt bé.
- Khuyến khích học sơ cứu: gia đình có thể hỗ trợ chi phí một khoá sơ cứu cho người trông trẻ.
Những dấu hiệu nên dừng lại xem xét
Đa số người giúp việc làm tốt và thương bé. Nhưng bố mẹ nên để ý và nói chuyện thẳng thắn, bình tĩnh khi thấy:
- Bé có vết bầm, vết thương mà lời giải thích không khớp.
- Bé thay đổi rõ rệt: sợ hãi, khóc thét khi người đó đến gần, ngủ kém, ăn kém kéo dài mà không có lý do sức khoẻ.
- Người giúp việc nhiều lần không làm theo những điều "tuyệt đối không".
- Thông tin trong sổ bàn giao thường xuyên không khớp với điều bố mẹ thấy.
Hãy hỏi chuyện, quan sát thêm, đưa bé đi khám nếu có dấu hiệu tổn thương. Nếu có lý do nghi ngờ bé bị đối xử không đúng, cơ quan chức năng địa phương và Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 là nơi có thể liên hệ.
Câu hỏi thường gặp
Phỏng vấn người giúp việc trông trẻ nên hỏi gì?
Nên hỏi tình huống cụ thể: bé sốt khi bố mẹ vắng thì làm gì, bé khóc mãi không nín thì sao, cho bé ngủ thế nào, bé hóc thì xử lý ra sao. Gọi hỏi gia đình nơi làm trước và quan sát cách người đó gặp bé.
Thuê người giúp việc gia đình có cần hợp đồng không?
Cần. Theo Bộ luật Lao động 2019, hợp đồng với người lao động là người giúp việc gia đình phải lập bằng văn bản, ghi rõ công việc, giờ làm, ngày nghỉ, tiền công và cách chấm dứt hợp đồng.
Có nên lắp camera khi có người giúp việc trông trẻ?
Nhiều gia đình lắp camera ở khu sinh hoạt chung. Nên nói rõ với người giúp việc ngay từ đầu và không đặt camera ở nơi riêng tư như phòng ngủ, nhà tắm của họ. Camera không thay được việc giao việc rõ và bàn giao hằng ngày.
Những điều cần dặn người trông trẻ tuyệt đối không làm?
Không lắc bé, không để bé một mình trên chỗ cao hay trong nước, không cho bé dưới 1 tuổi ngủ sấp, không cho uống thuốc khi chưa được dặn, không đưa bé ra ngoài khi chưa đồng ý, không cho người lạ vào nhà, không đăng ảnh bé lên mạng.
Bao lâu thì biết người giúp việc có phù hợp?
Nên có thời gian thử việc vài ngày đến vài tuần, có bố mẹ hoặc ông bà ở nhà làm cùng và quan sát. Sau đó vẫn tiếp tục bàn giao mỗi ngày, trò chuyện thường xuyên và để ý những thay đổi ở bé.
