Chống ngã cho trẻ: cầu thang, ban công, cửa sổ và giường

Chống ngã cho trẻ trong nhà tập trung vào bốn chỗ: cầu thang (chặn cả đầu và chân bằng cổng chắn, đầu cầu thang dùng loại bắt vít), cửa sổ (chốt hạn chế độ mở khoảng 10 cm hoặc lắp song chắn, lưới chống muỗi không đỡ được bé), ban công (khe lan can hẹp, không có thanh ngang để leo, không kê đồ sát lan can) và giường – bàn thay tã – ghế ăn (không để bé một mình trên chỗ cao, luôn cài đai). Những việc này làm một lần là dùng được nhiều năm, và quan trọng hơn mọi lời dặn "cẩn thận nhé".

Vì sao trẻ nhỏ dễ ngã hơn người lớn nghĩ

Đầu trẻ nhỏ nặng so với cơ thể, nên khi chồm qua mép, trọng tâm dễ đổ về phía trước. Bé chưa ước lượng được độ cao, chưa biết sợ khoảng trống. Bé học kỹ năng mới rất nhanh — hôm qua chưa leo được ghế, hôm nay đã đứng trên ghế. Và bé di chuyển nhanh trong lúc người lớn quay đi lấy cái khăn.

Vì thế các tổ chức như Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) đều nhấn mạnh rào chắn vật lý, không chỉ trông chừng. Trông chừng thì có lúc lơ là; cổng chắn thì không.

Cầu thang: cổng chắn đúng loại, đúng chỗ

Chặn cả hai đầu

Đầu cầu thang là chỗ quan trọng nhất (ngã xuống), chân cầu thang ngăn bé tự leo lên. Nhà ống nhiều tầng thì mỗi tầng bé thường lui tới đều cần cổng.

Chọn loại cổng

Cổng nên cao tới khoảng ngực bé, nan dọc chứ không nan ngang (nan ngang thành bậc thang để leo), khe giữa các nan đủ hẹp để bé không chui đầu qua. Người lớn mở được bằng một tay, bé không mở được.

Cầu thang gọn gàng

• Không để giày dép, đồ chơi, túi đồ trên bậc.
• Đèn sáng ở cầu thang, nhất là cho ông bà bế cháu đi lại ban đêm.
• Bậc trơn thì dán băng chống trượt.
• Lan can cầu thang có khe rộng thì che bằng tấm mica hoặc lưới cứng.

Dạy bé cách xuống cầu thang

Khi bé bò và bắt đầu tò mò với bậc thang, tập cho bé xuống bằng cách quay lùi, bò chân xuống trước, có người lớn ngay phía dưới. Bé lớn hơn thì tập vịn tay vịn, từng bậc một. Kỹ năng này hữu ích khi bé ở nhà người khác không có cổng chắn — nhưng không thay được cổng ở nhà mình.

Cửa sổ: lưới chống muỗi không phải lưới chống ngã

Lưới chống muỗi chỉ chắn được côn trùng, không chịu nổi sức một em bé tì vào. Những cách làm được khuyên dùng:

• Chốt hạn chế độ mở: cửa chỉ hé được khoảng 10 cm — mức mà các hướng dẫn an toàn trẻ em ở Mỹ thường dùng — vừa thông gió vừa không lọt người bé. Người lớn mở hết được khi cần.
• Song chắn cửa sổ có khe hẹp; ở nhà cao tầng nên có loại người lớn tháo nhanh được khi có cháy.
• Dời đồ khỏi gầm cửa sổ: giường, sofa, ghế, thùng đồ chơi, chậu cây lớn — bất cứ thứ gì bé leo lên được.
• Mở cửa phía trên nếu cửa có hai phần, thay vì mở phần dưới ngang tầm bé.

Ban công, sân thượng, hành lang chung cư

• Khe lan can: khe hở giữa các thanh nên hẹp, theo các hướng dẫn an toàn thường là không quá khoảng 10 cm, để bé không chui lọt người hay đầu.
• Không có thanh ngang để leo: lan can dạng nan ngang hoặc hoa văn có chỗ đặt chân thì che bằng tấm kính, mica, hoặc lưới cứng chắc.
• Không kê đồ sát lan can: ghế, bàn, chậu cây, thùng nước, giá phơi đồ thành bậc thang cho bé.
• Cửa ra ban công, sân thượng có chốt cao bé không với tới; luôn đóng khi không có người lớn ở ngoài.
• Lưới an toàn ban công (loại cáp chịu lực) là lớp bảo vệ thêm, kiểm tra độ căng định kỳ.

Ở chung cư, hành lang chung và cầu thang bộ thoát hiểm thường không có cổng chắn. Giữ cửa căn hộ đóng, chốt cao, và không để bé chơi ở hành lang một mình.

Giường, bàn thay tã, ghế ăn, xe đẩy

Giường người lớn và sofa

Không để em bé một mình trên giường người lớn, sofa, kể cả khi bé đang ngủ hay "chưa biết lẫy". Muốn rời tay, đặt bé vào nôi, cũi, hoặc xuống thảm dưới sàn. Nhà nằm giường cao có thể đặt nệm sát sàn trong những năm đầu.

Bàn thay tã

Chuẩn bị đủ tã, khăn, quần áo trước khi đặt bé lên. Một tay luôn đặt trên người bé. Chuông cửa hay điện thoại reo: bế bé theo, hoặc đặt bé xuống sàn.

Ghế ăn, ghế nhún

• Ghế ăn dặm: luôn cài đai, loại đai giữ qua vai và giữa hai chân; ghế đặt cách bàn, tường đủ xa để bé không đạp chân đẩy ngã.
• Không để bé đứng trên ghế ăn.
• Ghế nhún, ghế rung, nôi xách tay: chỉ đặt dưới sàn, không đặt trên bàn, giường, mặt bếp.

Xe đẩy

Cài đai mỗi lần, kể cả đi một đoạn ngắn. Gài phanh khi dừng. Không treo túi nặng ở tay đẩy — xe dễ lật ngửa khi bé được bế ra.

Giường tầng

AAP khuyên trẻ dưới 6 tuổi không ngủ ở tầng trên giường tầng. Tầng trên phải có thành chắn hai bên và thang chắc chắn.

Sàn trơn, bậc cửa, nhà tắm

• Nhà tắm: thảm chống trượt trong và ngoài chỗ tắm; lau khô sàn sau khi tắm cho bé.
• Sàn gạch bóng: cho bé đi chân trần hoặc tất có đế chống trượt, tránh tất trơn.
• Bậc cửa cao kiểu nhà cũ, bậc tam cấp ra sân: dán mép màu sáng để dễ thấy.
• Thảm nhỏ dễ trượt: dán băng dính hai mặt bên dưới hoặc bỏ đi.

Khi bé đã ngã: bình tĩnh nhìn những điều này

Trẻ tập đi ngã nhiều lần mỗi ngày, phần lớn chỉ khóc một chút rồi chơi tiếp. Sau một cú ngã đập đầu, ôm dỗ bé và quan sát trong 24 giờ tiếp theo: bé có chơi, ăn, phản ứng như thường không. Có thể để bé ngủ nếu đúng giờ ngủ, nhưng người lớn ở gần và để ý nhịp thở, màu da.

Trước đây nhiều nhà xoa dầu, lăn trứng, đắp lá lên bướu; nay bác sĩ khuyên chỉ cần chườm khăn mát sạch lên chỗ sưng vài phút nếu bé chịu, và theo dõi dấu hiệu dưới đây.

Khi nào đưa bé đi khám ngay

Gọi 115 hoặc đưa bé tới cơ sở y tế ngay nếu sau khi ngã bé có:

• Bất tỉnh, dù chỉ trong thời gian ngắn.
• Nôn nhiều lần.
• Lơ mơ, khó đánh thức, li bì bất thường.
• Co giật.
• Chảy máu hoặc dịch trong từ tai, mũi; bầm tím quanh mắt hoặc sau tai.
• Khóc thét không dỗ được, đau đầu tăng dần (với bé biết nói).
• Đi loạng choạng, yếu một tay hay chân, nói khác thường, nhìn mờ hoặc nhìn đôi.
• Bé dưới 1 tuổi ngã từ trên cao, hoặc có bướu sưng ở đầu.
• Ngã từ độ cao lớn như cầu thang, ban công, giường tầng.
• Tay chân biến dạng, sưng đau nhiều, bé không chịu cử động.

Không tự nắn bóp chỗ đau, không cho bé ăn uống nếu nghi chấn thương nặng có thể phải xử trí, và giữ bé nằm yên nếu nghi chấn thương cổ, lưng.