Phòng bỏng cho trẻ trong nhà: bếp, nước nóng, phích và bàn là

Phòng bỏng cho trẻ nhỏ trong nhà tập trung vào chất lỏng nóng — nước sôi, canh, trà, cháo — vì đây là nguyên nhân gây bỏng hay gặp nhất ở trẻ dưới 5 tuổi; tiếp đến là bề mặt nóng như bàn là, nồi cơm, ống xả xe máy. Những việc làm được ngay: quay cán xoong vào trong, không bế bé khi đang cầm đồ nóng, để phích và ấm siêu tốc xa mép bàn, chỉnh bình nóng lạnh không quá khoảng 49°C, thử nước tắm trước khi cho bé vào. Nếu bé bị bỏng, việc đầu tiên là làm mát vết bỏng dưới vòi nước mát chảy nhẹ khoảng 20 phút — không bôi kem đánh răng, nước mắm, mỡ trăn hay đá.

Vì sao da bé bỏng nhanh hơn

Da trẻ nhỏ mỏng hơn da người lớn, nên cùng một cốc trà nóng, da bé bị tổn thương sâu hơn và nhanh hơn. Bé lại chưa biết "nóng" là gì cho đến khi chạm vào, và phản xạ rụt tay chậm. Một cốc nước người lớn thấy "chỉ hơi nóng" có thể đủ làm bỏng bé.

Bếp: vùng của người lớn

Lập một "vùng cấm" quanh bếp

Nhiều tổ chức an toàn trẻ em gợi ý giữ trẻ cách bếp đang nấu khoảng một mét. Ở nhà, có thể dán một vạch băng dính màu trên sàn và nói với bé: "Qua vạch này là chỗ của người lớn khi bếp đang nấu." Bé nhỏ chưa nhớ quy tắc thì dùng cổng chắn cửa bếp hoặc cho bé ngồi ghế ăn có đai ở chỗ nhìn thấy người nấu.

Những thói quen nấu nướng

• Cán xoong, chảo quay vào trong, không chìa ra mép bếp.
• Nấu ở bếp phía trong nếu bếp có nhiều vùng nấu.
• Không bế bé khi nấu, khi bưng nồi, khi rót nước sôi. Đặt bé xuống chỗ an toàn trước.
• Bưng nồi canh, nồi cháo thì nói to "nóng đây" để người lớn khác giữ bé.
• Bếp ga có van khoá hoặc núm vặn có nắp chống trẻ em.
• Lò nướng, lò vi sóng đặt cao hoặc có khoá cửa; cửa kính lò nướng rất nóng khi đang dùng.

Đồ ăn của bé

Đồ hâm bằng lò vi sóng nóng không đều, có điểm rất nóng ở giữa. Khuấy đều, để nguội, thử một chút lên mu bàn tay hoặc bằng thìa riêng trước khi đút. Không hâm bình sữa bằng lò vi sóng — đây là lời khuyên chung của AAP và CDC; hâm bằng cách ngâm bình vào nước ấm.

Nước nóng: phích, ấm siêu tốc, nồi lẩu, cốc trà

• Phích nước: đặt lên cao, sát tường, không đặt dưới sàn cạnh bàn thờ hay góc nhà như nhiều nhà vẫn để. Phích đổ là cả lít nước nóng.
• Ấm siêu tốc, nồi cơm điện: dây điện không buông thõng xuống mép bàn — bé kéo dây là kéo cả ấm. Đặt sâu vào trong. Nồi cơm xả hơi nóng ở van, để xa tầm tay.
• Nồi lẩu trên bàn ăn, bếp ga mini: bữa lẩu cả nhà là lúc dễ quên. Đặt nồi ở giữa bàn, bé ngồi ghế ăn có đai xa nồi, không trải khăn bàn buông dài.
• Cốc trà, cà phê nóng: không để trên bàn thấp, mép bàn; không uống đồ nóng khi đang bế bé, kể cả khi đang cho bé bú.
• Bình giữ nhiệt của người lớn: vặn chặt nắp, không để bé cầm chơi.

Nước tắm: thử trước, cho nước lạnh trước

1. Chỉnh bình nóng lạnh ở mức không quá khoảng 49°C — mức AAP khuyên cho nhà có trẻ nhỏ. Nhiều bình có núm chỉnh; không chắc thì hỏi thợ.
2. Cho nước lạnh vào chậu trước, rồi mới thêm nước nóng, khuấy đều.
3. Thử nước bằng khuỷu tay hoặc mặt trong cổ tay — thấy ấm dễ chịu, không nóng. Nhiệt kế đo nước tắm giúp chắc hơn: khoảng 37–38°C là vừa.
4. Không mở thêm nước nóng khi bé đang ở trong chậu.
5. Đặt bé quay lưng về phía vòi để bé không vặn được vòi nóng.

Ông bà quen tắm cháu bằng nước đun sôi pha nguội: đổ nồi nước sôi vào chậu ở chỗ không có bé, pha xong mới bế bé vào.

Bề mặt nóng: bàn là, máy sấy, ống xả xe máy

• Bàn là: là quần áo khi bé ngủ hoặc có người trông bé ở phòng khác. Là xong rút điện, dựng bàn là nguội ở chỗ cao, dây quấn gọn.
• Máy sấy tóc, máy uốn, máy duỗi tóc: nóng rất lâu sau khi tắt. Cất ngay sau khi dùng.
• Ống xả xe máy: bỏng ống xả là kiểu bỏng rất quen ở Việt Nam. Bé thường bị khi trèo lên, xuống xe hoặc đứng cạnh xe vừa tắt máy. Tập cho bé lên xuống xe ở phía không có ống xả, che ống xả bằng tấm chắn nhiệt, xe để trong nhà thì tách khỏi chỗ bé chơi.
• Lò sưởi, quạt sưởi mùa đông miền Bắc: có lồng chắn, đặt xa giường, rèm, đồ vải.
• Đồ chơi ngoài trời giữa trưa: cầu trượt kim loại, ghế đá, yên xe phơi nắng có thể rất nóng. Sờ thử trước khi cho bé ngồi.

Lửa: nhang, nến, bật lửa, diêm

• Cất bật lửa, diêm ngay sau khi dùng, ở chỗ có khoá. Bé 3–5 tuổi rất tò mò với lửa.
• Thắp hương xong không để bé ngồi trước bàn thờ một mình; tàn nhang rơi có thể làm bỏng tay.
• Nến, đèn dầu dịp lễ đặt chỗ cao, xa rèm, tắt trước khi ngủ.
• Nhà nhiều tầng nên có thiết bị báo khói và bình chữa cháy nhỏ người lớn biết dùng.

Nếu bé bị bỏng: làm gì trong những phút đầu

1. Đưa bé ra khỏi nguồn nhiệt. Tắt bếp, ngắt điện nếu cần.
2. Cởi bỏ quần áo, tã, vòng, nhẫn ở vùng bỏng — trừ khi vải dính chặt vào da thì để nguyên.
3. Làm mát vết bỏng dưới vòi nước mát sạch chảy nhẹ khoảng 20 phút, theo hướng dẫn của NHS và các hội Chữ thập đỏ. Nước mát, không phải nước đá.
4. Giữ ấm phần người còn lại bằng khăn, vì trẻ nhỏ dễ bị lạnh khi xối nước lâu.
5. Che vết bỏng bằng màng bọc thực phẩm sạch đặt lỏng lên (không quấn chặt) hoặc vải sạch không xơ.
6. Đưa bé đi khám theo các dấu hiệu ở mục dưới.

Những điều không nên làm

Trước đây nhiều nhà bôi kem đánh răng, nước mắm, mỡ trăn, dầu ăn, lòng trắng trứng, đắp lá hay chườm đá lên vết bỏng. Nay bác sĩ khuyên bỏ tất cả: những thứ đó giữ nhiệt lại trong da, dễ gây nhiễm trùng, làm bác sĩ khó đánh giá vết bỏng; đá lạnh làm tổn thương da thêm. Không chọc vỡ bóng nước. Không tự bôi thuốc khi chưa được khám.

Khi nào đưa bé đi khám ngay

Với trẻ nhỏ, nên cho đi khám ở ngưỡng thấp hơn người lớn. Đưa bé tới cơ sở y tế hoặc gọi 115 khi:

• Vết bỏng có phồng rộp, trắng bệch, hoặc cháy sém.
• Vết bỏng rộng hơn lòng bàn tay của chính bé.
• Bỏng ở mặt, cổ, bàn tay, bàn chân, bộ phận sinh dục, hoặc vùng khớp.
• Bỏng do điện, do hoá chất (với hoá chất: xối nước nhiều trước khi đi).
• Bé hít phải khói, có ho, khàn tiếng, thở khó.
• Bé dưới 1 tuổi bị bỏng bất kỳ.
• Vết bỏng nhỏ nhưng sau vài ngày sưng đỏ lan rộng, chảy dịch đục, bé sốt.