Nước uống của trẻ nhỏ: nước lọc, nước trái cây, nước ngọt

Đồ uống chính của trẻ 1–6 tuổi nên là nước lọc và sữa (sữa mẹ, sữa tươi không đường). Khuyến nghị năm 2019 được AAP ủng hộ gợi ý trẻ 12–24 tháng uống khoảng 1–4 cốc nước lọc mỗi ngày, trẻ 2–5 tuổi khoảng 1–5 cốc, tuỳ thời tiết và vận động. Nước ép trái cây 100% chỉ nên có lượng nhỏ: AAP (2017) khuyên trẻ 1–3 tuổi không quá khoảng 120 ml, trẻ 4–6 tuổi khoảng 120–180 ml mỗi ngày. Nước ngọt, trà sữa, nước tăng lực, trà, cà phê không dành cho trẻ nhỏ.

Trẻ cần bao nhiêu nước

Nước của trẻ đến từ hai nguồn: đồ uống và thức ăn (cháo, canh, sữa, trái cây đều chứa nhiều nước). Cơ quan An toàn Thực phẩm châu Âu (EFSA) năm 2010 đưa ra mức tổng lượng nước nên có mỗi ngày, tính cả nước trong thức ăn: khoảng 1,1–1,2 lít với trẻ 1–2 tuổi, khoảng 1,3 lít với trẻ 2–3 tuổi, khoảng 1,6 lít với trẻ 4–8 tuổi. Phần lớn số này đến từ sữa, canh, cháo; phần nước lọc trẻ uống thêm ít hơn nhiều.

Không cần đong đếm chính xác. Cách theo dõi dễ nhất là nhìn nước tiểu: trẻ đi tiểu đều trong ngày, nước tiểu vàng nhạt là đủ nước. Nước tiểu vàng sẫm, ít, môi khô là dấu hiệu trẻ cần uống thêm.

Nước lọc: loại nào an toàn cho trẻ

• Nước máy đun sôi để nguội: cách quen thuộc và an toàn ở phần lớn gia đình Việt. Đun sôi sùng sục vài phút, để nguội trong ấm có nắp, dùng trong ngày.
• Nước qua máy lọc gia đình: thay lõi lọc đúng hạn theo hướng dẫn của nhà sản xuất; lõi để quá lâu có thể thành chỗ vi khuẩn phát triển.
• Nước đóng chai, bình: chọn nơi rõ nguồn gốc, bình còn niêm phong; vòi bình úp cây nước cần vệ sinh thường xuyên.
• Nước giếng khoan, nước mưa: nhiều vùng có nguy cơ asen, sắt, vi khuẩn. Nếu nhà dùng nguồn này, nên xét nghiệm nước ở trung tâm y tế dự phòng hoặc cơ sở kiểm nghiệm, và đun sôi trước khi uống. Đun sôi diệt được vi khuẩn nhưng không loại được asen.

Nước đá ngoài hàng quán có thể làm từ nguồn nước không đảm bảo. Với trẻ nhỏ, nên hạn chế đá khi ăn ngoài.

Nước ép trái cây: vì sao chỉ nên ít

Năm 2017, AAP cập nhật khuyến nghị: không cho trẻ dưới 1 tuổi uống nước ép trái cây (trừ khi bác sĩ chỉ định), và giới hạn lượng ở trẻ lớn hơn. Lý do:

• Nước ép mất gần hết chất xơ của quả nguyên, nên đường vào cơ thể rất nhanh.
• Trẻ dễ uống nhiều, no bụng, ăn bữa chính kém.
• Nhấp nước ép cả ngày, nhất là bằng bình, làm răng ngâm trong đường — dễ sâu răng.
• Uống nhiều nước ép có thể gây đi ngoài lỏng ở một số trẻ.

Nếu cho, chọn nước ép 100% hoặc tự vắt, không thêm đường, uống bằng cốc trong bữa ăn hoặc bữa phụ, không cho ngậm bình đi ngủ. Ăn quả nguyên vẫn tốt hơn.

Nước mía, nước dừa, nước cam vắt

Nước mía rất nhiều đường và hay bị ép ở nơi vệ sinh chưa chắc; chỉ nên là món thỉnh thoảng cho trẻ lớn, ở nơi sạch, không đá. Nước dừa tươi ngọt tự nhiên, có khoáng, nhưng vẫn có đường — vài ngụm, không thay nước lọc. Nước cam vắt tại nhà tính như nước ép, giữ trong giới hạn trên.

Cốc, bình nào cho trẻ

Trẻ trên 1 tuổi nên uống bằng cốc không nắp hoặc cốc có ống hút, bình có vòi mềm cho lúc ra ngoài. NHS khuyên dần bỏ bình bú có núm sau 1 tuổi, vì uống bằng núm dễ nhâm nhi lâu, đọng chất lỏng quanh răng. Bình nước của trẻ cần rửa hằng ngày, tháo rời ống hút và van, phơi khô; nước để trong bình từ sáng tới tối ngoài trời nóng nên đổ đi, rót nước mới.

Những đồ uống không dành cho trẻ nhỏ

Trẻ ốm, trời nóng: khi nào cần uống thêm

Mùa hè, chạy nhảy nhiều

Mùa nóng ở nước mình kéo dài, trẻ ra nhiều mồ hôi. Đặt bình nước của trẻ ở chỗ dễ lấy, nhắc trẻ uống sau mỗi lần chạy chơi, mang bình khi ra ngoài. Trẻ hay mải chơi quên khát, nên người lớn chủ động mời uống.

Khi trẻ sốt, tiêu chảy, nôn

Sốt, tiêu chảy, nôn làm trẻ mất nước nhanh. Cho trẻ bú mẹ nhiều hơn, uống nước thường xuyên từng ngụm nhỏ. Với tiêu chảy, WHO và Bộ Y tế khuyên dùng dung dịch bù nước (oresol) pha đúng hướng dẫn trên gói — không pha đặc hơn, không pha thêm đường; hỏi nhân viên y tế về lượng phù hợp với tuổi. Không dùng nước ngọt có ga, nước ép đặc để bù nước vì nhiều đường có thể làm tiêu chảy nặng hơn.

Giúp trẻ quen uống nước lọc

Chuyện xây thói quen uống nước lọc đã có nhiều bài riêng. Vài điều thực tế ở góc dinh dưỡng:

• Nước lọc là đồ uống mặc định trong bữa ăn, không phải nước ngọt hay nước ép.
• Cốc nhỏ, bình riêng vừa tay trẻ giúp trẻ tự uống.
• Người lớn trong nhà uống nước lọc, trẻ bắt chước.
• Không mua sẵn nước ngọt để trong tủ lạnh nhà; trẻ không thấy thì ít đòi.

Khi nào đưa bé đi khám ngay

Dấu hiệu mất nước cần đi khám ngay:

• Trẻ li bì, khó đánh thức, hoặc vật vã, kích thích bất thường.
• Mắt trũng, khóc không có nước mắt, môi và lưỡi khô.
• Rất ít hoặc không đi tiểu trong khoảng 6–8 giờ.
• Không uống được hoặc uống vào là nôn ra hết.
• Véo da bụng, nếp da mất rất chậm.
• Tiêu chảy có máu, sốt cao, hoặc trẻ dưới 6 tháng bị tiêu chảy, nôn.

Nên hẹn khám nếu trẻ khát nhiều bất thường, uống và đi tiểu rất nhiều, sụt cân không rõ lý do — đây là những dấu hiệu cần bác sĩ kiểm tra.