Ông bà gọi video với cháu nhỏ ở xa: gọi thế nào cho cháu thích

Gọi video là cách tốt để ông bà ở xa gắn bó với cháu nhỏ, kể cả khi cháu chưa biết nói. Cuộc gọi hiệu quả nhất với trẻ dưới 6 tuổi là cuộc gọi ngắn, đều đặn, có việc để làm cùng nhau — hát một bài, đọc một cuốn sách, cho cháu xem con gà ngoài vườn — và có bố mẹ ngồi cạnh cháu làm "cầu nối". Cháu bỏ đi giữa chừng là chuyện bình thường, không phải cháu không thương ông bà.

Gọi video có tính là "xem màn hình" không

Nhiều nhà băn khoăn vì đã nghe lời khuyên hạn chế màn hình với trẻ nhỏ. Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), trong khuyến nghị về trẻ nhỏ và các phương tiện số năm 2016, khuyên tránh màn hình với trẻ dưới 18 tháng trừ gọi video. Lý do: gọi video là trò chuyện qua lại với người thật — ông bà nhìn cháu, đáp lại cháu, chờ cháu "trả lời" — khác hẳn ngồi xem video có sẵn.

Một nghiên cứu ở Mỹ đăng trên tạp chí Developmental Science năm 2017 cho thấy trẻ khoảng 1–2 tuổi nhận ra và học được từ người lớn nói chuyện với mình qua cuộc gọi video có đối đáp, trong khi khó học được từ đoạn video quay sẵn. Điều quan trọng không phải cái màn hình, mà là có người thật ở đầu bên kia đáp lại cháu.

Cháu ở mỗi tuổi làm được gì trong cuộc gọi

Mỗi bé một nhịp, sớm muộn vài tháng là thường. Có cháu 2 tuổi nói chuyện qua điện thoại say sưa, có cháu 4 tuổi chỉ chịu vẫy tay rồi đi chơi.

Chuẩn bị cuộc gọi: ít công mà nhiều hiệu quả

Phía ông bà

• Giá đỡ điện thoại hoặc kê điện thoại vào chồng sách, để hai tay rảnh cầm đồ chơi, cầm sách.
• Ngồi chỗ sáng, đèn ở phía trước mặt; tránh ngồi quay lưng ra cửa sổ làm mặt bị tối.
• Kính lão, máy trợ thính nếu có để sẵn, âm lượng điện thoại mở to vừa đủ.
• Một vài thứ để cho cháu xem: con mèo, chậu hoa, quả bưởi vừa hái, cuốn sách tranh.
• Nhờ con cháu cài sẵn ứng dụng gọi video, để biểu tượng ra màn hình chính, ghi các bước ra giấy chữ to: bấm vào đâu, nghe máy thế nào, tắt thế nào.

Phía bố mẹ

• Chọn giờ cháu vui: sau khi ăn no, ngủ dậy; tránh lúc đói, lúc buồn ngủ.
• Hẹn giờ cố định: ví dụ tối thứ Tư và sáng Chủ nhật. Cháu sẽ dần mong chờ, ông bà cũng chủ động sắp xếp.
• Ngồi cạnh cháu, giữ điện thoại ngang tầm mặt cháu, nhắc khẽ: "Bà đang hỏi con kìa."
• Báo trước nội dung cho ông bà: "Hôm nay cháu mới đi sở thú về" — ông bà có chuyện để hỏi.

Những việc làm cùng nhau qua video

Cuộc gọi chỉ hỏi "cháu ăn cơm chưa, có ngoan không" thường hết chuyện sau một phút. Có việc để làm cùng thì cuộc gọi sống động hơn nhiều.

• Đọc sách cùng: gửi về nhà ông bà một bản của cuốn sách cháu đang có. Ông bà đọc, cháu lật trang theo ở nhà.
• Hát và làm động tác: cùng một bài hát mỗi lần gọi, thành "bài hát của bà và cháu".
• Đi dạo qua màn hình: ông bà cầm điện thoại ra vườn cho cháu xem đàn gà, cây ổi, con trâu, con đường quê.
• Cháu làm hướng dẫn viên: cháu cầm máy (có bố mẹ đỡ) đưa ông bà đi xem phòng mình, đồ chơi mới.
• Ăn cùng: cùng ăn bữa phụ — bà ăn quả chuối, cháu ăn quả chuối.
• Nấu cùng: bà nấu chè ở quê, cháu xem và kể với bà món mẹ nấu hôm nay.
• Khoe – hỏi: mỗi lần gọi, cháu chuẩn bị một thứ để khoe — bức tranh, chiếc lá, vết xước ở đầu gối.
• Chuyện kể nối tiếp cho cháu 4–6 tuổi: mỗi lần gọi bà kể tiếp một đoạn chuyện về chú mèo đi phiêu lưu.

Kỳ vọng vừa phải: cháu bỏ đi là chuyện thường

Ông bà chuẩn bị cả buổi, gọi được hai phút thì cháu chạy đi chơi. Nhiều ông bà buồn, nghĩ cháu không quý mình. Thật ra:

• Trẻ dưới 3 tuổi rất khó ngồi yên một chỗ nhìn màn hình nhỏ quá vài phút.
• Màn hình phẳng, âm thanh có độ trễ khiến cuộc trò chuyện khó với trẻ hơn gặp mặt.
• Cháu có khi vẫn nghe dù không nhìn — vẫn gọi "bà ơi" từ góc phòng.

Năm phút vui hơn ba mươi phút gượng ép. Khi cháu chạy đi, ông bà cứ trò chuyện với bố mẹ, cháu có khi quay lại. Gọi đều mỗi tuần quan trọng hơn gọi lâu.

Ngoài video: những cách giữ liên lạc khác

• Tin nhắn thoại: ông bà gửi một câu chào buổi sáng, một bài hát ru; bố mẹ mở cho cháu nghe khi cháu muốn.
• Ảnh và chuyện: bố mẹ gửi ảnh cháu cho ông bà, ông bà gửi ảnh quê cho cháu. Lúc gặp có chuyện để nói tiếp.
• Thư tay, bưu thiếp, quà nhỏ: cháu nhận bưu kiện có tên mình là niềm vui rất lớn. Cháu vẽ tranh gửi lại.
• Ảnh ông bà trong nhà cháu: dán ở tầm mắt cháu, chỉ cho cháu mỗi ngày: "Đây là bà ngoại."
• Đồ vật của ông bà: chiếc gối bà khâu, cuốn sách ông tặng — để cháu cầm, gắn với người.

Khi gặp lại sau thời gian dài

Ông bà ở xa về thăm, cháu nhỏ có khi ngại ngùng, nép sau mẹ, không chịu để bà bế dù vẫn gọi video hằng tuần. Đây là phản ứng rất thường ở trẻ nhỏ với người lâu không gặp trực tiếp. Ông bà đừng vội bế; ngồi xuống ngang tầm cháu, cho cháu xem món quà, hát bài "của bà và cháu" quen thuộc qua video. Thường sau vài giờ, cháu sẽ tự lại gần. Gọi video đều đặn giúp khoảng ngại này ngắn hơn nhiều so với không liên lạc.

Vài lưu ý nhỏ

• Không để cháu nhỏ tự cầm điện thoại đi lung tung trong nhà — dễ rơi vỡ, dễ bấm lung tung.
• Không dùng điện thoại của bố mẹ đang gọi video để "dỗ" cháu ăn, cháu ngủ thành thói quen.
• Ảnh, video của cháu ông bà nhận được: hỏi ý bố mẹ trước khi chia sẻ lên mạng xã hội công khai.
• Ông bà dùng điện thoại lần đầu: nhờ con cháu bật sẵn chế độ chữ to, nút gọi nhanh tới số con.