Vỗ ợ hơi giúp bé đẩy bớt không khí nuốt vào khi bú: bế bé thẳng người áp vai, ngồi trên đùi đỡ cằm, hoặc nằm sấp trên đùi, rồi vỗ hoặc xoa nhẹ lưng trong vài phút — giữa cữ và sau cữ bú. Không phải lần nào bé cũng ợ, và thế cũng không sao. Trớ sữa sau bú gặp ở rất nhiều bé khoẻ, nhiều nhất quanh 4 tháng và phần lớn hết khi bé khoảng một tuổi. Cần đi khám khi bé nôn vọt, nôn dịch xanh hoặc có máu, không lên cân, bỏ bú hay sặc tím.
Vì sao bé cần ợ hơi
Khi bú, nhất là bú vội, bú bình chảy nhanh, hay khóc nhiều trước cữ, bé nuốt theo không khí. Bóng hơi trong dạ dày làm bé thấy đầy, khó chịu, có khi khiến bé dừng bú sớm rồi lại đòi, hoặc trớ ra một ngụm sữa kèm hơi. Vỗ ợ giúp hơi thoát lên.
Bé bú mẹ ngậm đúng thường nuốt ít hơi hơn bé bú bình. Có bé gần như không cần vỗ ợ; có bé cần vỗ cả giữa cữ. Quan sát bé nhà mình là chính.
Ba tư thế vỗ ợ
| Tư thế | Cách làm | Lưu ý |
|---|---|---|
| Áp vai | Bế bé thẳng người, cằm bé gác lên vai bạn; một tay đỡ mông, tay kia vỗ hoặc xoa lưng | Lót khăn xô trên vai. Để mũi miệng bé thoáng, không úp vào cổ áo |
| Ngồi trên đùi | Bé ngồi nghiêng trên đùi bạn, một bàn tay đỡ ngực, các ngón đỡ cằm bé (không bóp cổ); hơi nghiêng bé về trước, tay kia vỗ lưng | Dễ nhìn mặt bé, hợp với ông bà ngồi ghế |
| Nằm sấp trên đùi | Bé nằm sấp ngang qua đùi bạn, đầu hơi cao hơn ngực, mặt quay sang bên; một tay giữ bé, tay kia vỗ | Chỉ khi bé thức và có người giữ; đầu bé không gục thấp |
Vỗ thế nào
- Khum bàn tay, vỗ nhẹ, đều vào vùng lưng giữa hai bả vai, hoặc xoa vòng tròn từ dưới lên.
- Lực vỗ nhẹ như vỗ về ru ngủ; không cần mạnh mới ra hơi.
- Vỗ khoảng một vài phút. Bé không ợ thì đổi tư thế thử thêm chút nữa, rồi thôi.
Vỗ ợ lúc nào
- Bú mẹ: khi đổi bên, và sau khi bú xong.
- Bú bình: vài lần giữa cữ (khi đổi tay theo cách bú bình theo nhịp), và sau khi bú xong. AAP gợi ý vỗ ợ sau mỗi khoảng 60–90 ml với bé bú bình.
- Bé quấy giữa cữ, nhả ti, vặn người: có thể bé cần ợ trước khi bú tiếp.
- Bé ngủ thiếp khi bú: bế áp vai vài phút; ợ được thì tốt, không thì đặt bé nằm ngửa ngủ.
Không cần đánh thức bé đang ngủ ngon chỉ để vỗ ợ. Không phải lần nào cũng có tiếng ợ to; có khi hơi ra lặng lẽ.
Trớ sữa: bình thường đến đâu
Ở trẻ nhỏ, van giữa thực quản và dạ dày chưa đóng chặt, dạ dày còn nhỏ và bé nằm nhiều, nên sữa dễ trào ngược lên. Theo Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), trào ngược kiểu này rất phổ biến, nhiều nhất quanh 4 tháng tuổi và phần lớn bé hết trớ khi được khoảng 12 tháng, khi bé ngồi, đứng nhiều hơn và ăn thức ăn đặc hơn.
| Trớ thường (bé "vui vẻ trớ") | Dấu hiệu cần đi khám |
|---|---|
| Sữa trào nhẹ ra khoé miệng, một hai ngụm, có thể lẫn sữa vón | Nôn vọt mạnh thành tia, bắn xa, sau hầu hết các cữ |
| Bé không khó chịu, vẫn cười, chơi | Bé khóc thét, ưỡn cong người, bỏ bú mỗi cữ |
| Lên cân đều, đủ tã ướt | Không lên cân, sụt cân, ít tã ướt |
| Trông có vẻ nhiều (sữa loang trên vải trông nhiều hơn thật) | Nôn ra dịch xanh lá, vàng xanh, có máu, giống bã cà phê |
| Bắt đầu trong vài tuần đầu, giảm dần sau 6 tháng | Bắt đầu trớ sau 6 tháng, hoặc kéo dài qua 12–18 tháng |
| Thở bình thường | Ho, sặc, thở khò khè nhiều sau bú; tím tái, ngừng thở |
Một dạng hay gặp khiến bố mẹ lo: bé vài tuần tuổi (thường khoảng 2–8 tuần) bắt đầu nôn vọt mạnh sau mỗi cữ, nôn xong lại đói đòi bú ngay, ít đi ngoài, sụt cân. Đây là dấu hiệu cần khám sớm để bác sĩ kiểm tra môn vị — chỗ dạ dày nối với ruột — vì có thể cần mổ, và kết quả mổ thường rất tốt.
Giảm trớ sữa: việc làm được ở nhà
- Cho bú lượng vừa phải: bé bú quá no dễ trớ. Bú bình thì cho theo nhịp, dừng khi bé có dấu hiệu no.
- Bế bé thẳng người 20–30 phút sau bú: áp vai, ngồi trên đùi.
- Tránh lắc, nhún, tung bé ngay sau bú; để bé nằm chơi trên thảm sau đó một lúc.
- Không mặc tã, quần chật bụng; không đặt bé ngồi gập người trong ghế ngay sau bú.
- Ngậm đúng, núm đúng: bé bú mẹ ngậm sâu, bé bú bình dùng núm chảy chậm để nuốt ít hơi.
- Cho bú khi thấy dấu hiệu đói sớm, trước khi bé khóc thét và nuốt nhiều hơi.
Những điều không nên tự làm
- Đặt bé nằm sấp hay nằm nghiêng ngủ để "khỏi trớ": AAP khuyên trẻ có trào ngược vẫn ngủ nằm ngửa trên mặt phẳng; không kê dốc đệm, không dùng gối chặn. Chi tiết ngủ an toàn có wiki riêng về giấc ngủ trẻ nhỏ trong hệ.
- Pha bột, ngũ cốc vào bình sữa cho "đặc, đỡ trớ": chỉ làm khi bác sĩ chỉ định.
- Đổi sữa liên tục, tự mua sữa "chống trớ", thuốc chống trào ngược theo lời mách: hỏi bác sĩ.
- Mẹ tự kiêng khem nhiều món vì nghĩ bé trớ do mẹ ăn: chỉ thay đổi chế độ ăn khi bác sĩ nghi dị ứng đạm sữa bò và hướng dẫn cụ thể.
Khi bé trớ rồi sặc
Bé trớ ra một ngụm rồi ho sặc là phản xạ tự vệ, đa số bé tự ho ra được. Người lớn làm:
- Bế bé lên, nghiêng người bé xuống, hoặc đặt bé nằm sấp trên cẳng tay, đầu hơi thấp hơn ngực, đỡ chắc cằm, để sữa chảy ra ngoài.
- Lau sữa ở miệng, mũi bằng khăn sạch.
- Khi bé thở đều, khóc to, hồng hào lại là ổn. Bế bé thẳng người, dỗ dịu.
Bé tím tái, không thở, không khóc được, mềm người: gọi 115 ngay và làm sơ cứu theo hướng dẫn. Người chăm trẻ nhỏ nên tham gia một khoá sơ cứu cho trẻ em; nội dung sơ cứu hóc, sặc có wiki riêng trong hệ.
Khi nào đưa bé đi khám
Đi khám ngay
- Nôn ra dịch xanh lá, có máu, hoặc giống bã cà phê.
- Nôn vọt mạnh sau mỗi cữ, nhất là ở bé vài tuần tuổi.
- Bụng chướng căng, bé đau, khóc thét từng cơn.
- Bé li bì, bỏ bú, ít tã ướt, môi khô, thóp lõm.
- Sặc tím tái, ngừng thở, thở khò khè rít.
- Bé dưới 3 tháng sốt từ 38°C trở lên.
Hẹn khám
- Bé trớ nhiều mà không lên cân, hoặc quấy khóc, ưỡn người, từ chối bú ở hầu hết các cữ.
- Trớ bắt đầu sau 6 tháng tuổi hoặc kéo dài qua 12–18 tháng.
- Kèm chàm da nhiều, phân có máu, nhầy.
- Ho kéo dài, khò khè hay viêm phổi tái đi tái lại.
Câu hỏi thường gặp
Có cần vỗ ợ hơi cho bé sau mỗi cữ bú không?
Nên vỗ ợ khi đổi bên và sau cữ bú, nhất là với bé bú bình. Nhưng không phải lần nào bé cũng ợ; vỗ một vài phút không ra thì thôi, không cần đánh thức bé đang ngủ chỉ để vỗ ợ.
Trẻ sơ sinh trớ sữa có sao không?
Trớ một hai ngụm sau bú mà bé vẫn vui vẻ, lên cân đều, đủ tã ướt là rất thường gặp. Theo AAP, trớ nhiều nhất quanh 4 tháng và phần lớn hết khi bé khoảng 12 tháng.
Trớ sữa và nôn khác nhau thế nào?
Trớ là sữa trào nhẹ ra miệng, bé không khó chịu. Nôn là sữa bị tống mạnh ra, có khi thành tia, bé thường khó chịu. Nôn vọt sau mỗi cữ, nôn dịch xanh hoặc có máu thì cần đi khám ngay.
Bé trớ sữa có nên cho nằm nghiêng hay nằm sấp ngủ?
Không. AAP khuyên bé có trào ngược vẫn ngủ nằm ngửa trên mặt phẳng, không kê dốc đệm, không dùng gối chặn. Bế bé thẳng người 20–30 phút sau bú giúp giảm trớ.
Bé trớ sữa ra mũi phải làm sao?
Bế bé lên, nghiêng người bé xuống để sữa chảy ra, lau sạch mũi miệng. Bé ho, khóc to rồi thở đều là ổn. Bé tím tái, không thở được thì gọi 115 ngay.
Bao nhiêu tháng thì bé hết trớ?
Phần lớn bé giảm trớ rõ sau 6 tháng và hết khi khoảng 12 tháng, lúc bé ngồi, đứng nhiều hơn và ăn thức ăn đặc hơn. Trớ kéo dài qua 12–18 tháng hoặc kèm chậm lên cân thì nên đi khám.
