Bé mọc răng: sốt, quấy khóc và những gì là bình thường

Bé mọc răng có thể chảy nhiều nước dãi, hay gặm cắn, lợi sưng đỏ, quấy hơn và ngủ chập chờn vài ngày; nhiệt độ có thể nhích lên một chút. Nhưng theo Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), mọc răng không gây sốt thật sự (từ 38°C trở lên), không gây tiêu chảy hay bệnh nặng — nếu bé sốt, đi ngoài nhiều, bỏ bú, hãy tìm nguyên nhân khác và theo dõi như một đợt ốm. Chiếc răng đầu tiên thường nhú quanh 6 tháng, nhưng sớm muộn vài tháng là bình thường.

Răng sữa mọc lúc nào, theo thứ tự nào

Bé có 20 răng sữa, đã hình thành sẵn trong xương hàm từ trước khi sinh. Theo AAP, phần lớn trẻ có chiếc răng đầu tiên quanh 6 tháng tuổi; có bé mọc từ 3–4 tháng, có bé đến 12 tháng hoặc muộn hơn mới mọc. Đến khoảng 3 tuổi, phần lớn trẻ đã đủ 20 răng sữa.

Bảng dưới là thời điểm thường gặp, theo bảng mọc răng của Hiệp hội Nha khoa Hoa Kỳ (ADA). Mỗi bé một nhịp, sớm muộn vài tuần đến vài tháng là thường; thứ tự cũng có thể đảo một chút.

Răng hàm to, mọc ra với mặt nhai rộng, nên giai đoạn mọc răng hàm (khoảng 13–33 tháng) nhiều bé khó chịu hơn răng cửa. Ông bà, bố mẹ hay quên mất giai đoạn này, thấy bé 2 tuổi tự nhiên quấy, gặm tay mà không hiểu vì sao.

Ông bà thường nói "con chậm mọc răng là chậm lớn" — không đúng. Thời điểm mọc răng chủ yếu do di truyền; nhiều bé mọc răng muộn vẫn đi, nói, lớn bình thường.

Dấu hiệu bé đang mọc răng

• Chảy nhiều nước dãi, ướt cằm, ướt áo; có thể nổi mẩn quanh miệng, cằm vì da ướt liên tục.
• Gặm cắn mọi thứ: ngón tay, đồ chơi, thành cũi, vai người bế.
• Lợi sưng, đỏ ở chỗ răng sắp nhú; đôi khi thấy một chấm trắng dưới lợi.
• Quấy hơn, dễ cáu, bám người.
• Ngủ chập chờn, thức dậy đêm nhiều hơn vài hôm.
• Bú kém đi hoặc bú rồi nhả vì lợi đau; có bé lại đòi bú nhiều để dễ chịu.
• Kéo tai, cọ má về phía bên răng đang mọc (cũng có thể là dấu hiệu viêm tai — xem mục khám).
• Nhiệt độ có thể nhích nhẹ, nhưng không tới mức sốt.

Thường các dấu hiệu rõ nhất trong vài ngày trước và sau khi răng nhú lên khỏi lợi, không kéo dài hàng tháng.

Những gì không phải do mọc răng

Đây là phần quan trọng nhất của bài. Ở nhiều nhà, câu "chắc do mọc răng" làm người lớn bỏ qua một đợt ốm thật. Các tổ chức nhi khoa như AAP ghi nhận mọc răng không gây:

• Sốt từ 38°C trở lên.
• Tiêu chảy nhiều, phân toàn nước.
• Nôn.
• Sổ mũi, ho, phát ban toàn thân.
• Li bì, bỏ ăn uống hoàn toàn.

Tuổi mọc răng (6 tháng – 3 tuổi) cũng là tuổi bé mất dần kháng thể từ mẹ, bắt đầu cho mọi thứ vào miệng, gặp nhiều virus mới. Hai việc xảy ra cùng lúc nên dễ bị gán cho nhau. Bé mọc răng mà sốt, đi ngoài nhiều thì hãy chăm như một đợt ốm, theo dõi dấu hiệu mất nước, dấu hiệu nguy hiểm, và đi khám khi cần.

Giúp bé dễ chịu khi mọc răng

• Xoa lợi: rửa tay sạch, dùng ngón tay hoặc gạc sạch quấn ngón ấn nhẹ, xoa lên chỗ lợi sưng khoảng một hai phút.
• Vòng gặm: loại cao su hoặc silicon chắc, đặc ruột, làm lạnh trong ngăn mát tủ lạnh (không để ngăn đá — quá cứng, quá lạnh có thể làm tổn thương lợi). Rửa sạch sau mỗi lần dùng.
• Khăn ướt mát: một chiếc khăn sữa sạch nhúng nước, vắt ráo, để mát cho bé gặm, có người ngồi cạnh.
• Lau nước dãi thường xuyên bằng khăn mềm, thấm nhẹ; bôi lớp kem dưỡng mỏng quanh cằm nếu da đỏ.
• Bé đã ăn dặm: thức ăn mát, mềm như cháo nguội, sữa chua có thể dễ chịu hơn. Không cho bé gặm đồ cứng dễ vỡ thành mảnh như bánh quy cứng, cà rốt sống khi không có người kèm sát — dễ hóc.
• Ôm ấp, dỗ dành nhiều hơn. Bé quấy vì đau là chuyện vài hôm, rồi qua.
• Thuốc giảm đau: chỉ khi bé rất khó chịu, và dùng đúng loại, đúng liều theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ theo cân nặng. Không dùng thường xuyên kéo dài.

Những thứ nên tránh

• Vòng cổ, vòng tay mọc răng (hổ phách, hạt gỗ, bạc, chỉ đỏ…): Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) năm 2018 đã cảnh báo các loại vòng đeo cho trẻ để "giảm đau mọc răng" có nguy cơ gây thắt cổ và hóc hạt. Cũng vì lý do ấy, các bác sĩ khuyên không buộc chỉ, đeo vòng ở cổ, cổ tay trẻ nhỏ khi ngủ.
• Gel bôi lợi có chứa thuốc tê: FDA khuyến cáo không dùng cho trẻ dưới 2 tuổi vì nguy cơ tác dụng phụ hiếm nhưng nghiêm trọng. Gel bôi chỉ dùng khi nha sĩ, bác sĩ kê.
• Viên ngậm, thuốc nước "mọc răng" thảo dược không rõ thành phần.
• Mật ong xoa lợi cho trẻ dưới 12 tháng — nguy cơ ngộ độc botulinum.
• Rượu, dầu gió, chanh muối xoa lợi; chà lợi mạnh cho "nhanh nhú"; tự rạch lợi: gây bỏng, đau, nhiễm trùng.
• Kiêng tắm, kiêng ăn tanh khi mọc răng: không có cơ sở.

Chăm răng từ chiếc đầu tiên

Ngay khi chiếc răng đầu tiên nhú lên, răng sữa đã có thể bị sâu. Việc chải răng cho bé, chọn kem đánh răng, tập cho bé tự chải có chuyên mục riêng trong hệ; còn lần khám răng đầu tiên và sâu răng sớm ở trẻ được viết trong chuyên mục tiêm chủng và khám định kỳ của wiki này. Ở đây chỉ nhắc: không cho bé ngủ ngậm bình sữa, bình nước ngọt suốt đêm — thói quen ấy làm sâu răng cửa rất nhanh.

Khi nào đưa bé đi khám ngay

Đưa bé đi khám ngay nếu:

• Bé sốt từ 38°C trở lên kèm bất kỳ dấu hiệu nguy hiểm nào: li bì, bỏ bú, nôn tất cả, co giật, thở nhanh, ban xuất huyết. Trẻ dưới 3 tháng sốt từ 38°C luôn phải khám ngay.
• Bé tiêu chảy, nôn kèm dấu hiệu mất nước: tiểu ít, môi khô, mắt trũng.
• Lợi sưng to, có mủ, mặt sưng, bé sốt.
• Bé ngã va răng: răng lung lay, gãy, bật ra, lợi chảy máu nhiều.

Hẹn khám nếu: sốt kéo dài quá 2–3 ngày ở trẻ dưới 2 tuổi; bé kéo tai kèm sốt, quấy đêm nhiều (nghĩ đến viêm tai); bé khoảng 18 tháng chưa có chiếc răng nào (AAP khuyên cho nha sĩ xem); răng mọc có vết trắng đục, nâu, mẻ.