Cho trẻ ra ngoài trời mỗi ngày: giờ nào, ở đâu, chơi gì

Trẻ nhỏ nên được ra ngoài trời mỗi ngày, lý tưởng là hai lần — một lần buổi sáng, một lần buổi chiều khi nắng dịu. Không cần đi xa hay đi lâu: một vòng sân chung cư, một góc công viên, mảnh vườn nhà, con ngõ ít xe đã là nơi bé chạy, leo, ngắm, sờ và gặp người. Chỉ cần tránh nắng gắt giữa trưa, mặc đồ hợp thời tiết và có người lớn đi cùng.

Ra ngoài mang lại gì cho bé

Không gian để vận động thật sự

Trong nhà, bé đi trong vài mét vuông và người lớn hay nói "đừng chạy". Ngoài trời, bé chạy được, leo được, ngã xuống cỏ rồi đứng dậy. Hướng dẫn của WHO năm 2019 về vận động cho trẻ dưới 5 tuổi khuyên trẻ 1–4 tuổi có ít nhất 180 phút hoạt động thể chất mỗi ngày, trẻ 3–4 tuổi có ít nhất 60 phút trong đó ở mức vừa đến mạnh. Phần lớn số phút ấy dễ có nhất khi ở ngoài.

Một thế giới để quan sát

Con kiến tha mồi, chiếc lá rơi, vũng nước sau mưa, con chó nhà hàng xóm, tiếng còi xe, mùi hoa sữa. Ngoài trời là cuốn sách tranh không bao giờ hết trang. Mỗi thứ bé chỉ tay vào là một từ mới người lớn có thể nói ra.

Mắt được nhìn xa, da được đón ánh sáng

Ở trong nhà, mắt bé phần lớn nhìn gần. Ra ngoài, mắt được nhìn xa và đón ánh sáng tự nhiên, điều mà các chuyên gia nhãn khoa hay nhắc khi bàn chuyện bảo vệ mắt trẻ. Ánh nắng cũng liên quan đến vitamin D — chuyện tắm nắng bao lâu, giờ nào và có cần bổ sung hay không là câu hỏi nên dành cho bác sĩ nhi.

Nhịp ngày đều hơn

Nhiều nhà nhận thấy hôm nào bé được ra ngoài chạy nhảy thì bé ăn ngon hơn và vào giấc trưa dễ hơn. Ánh sáng ban ngày cũng giúp cơ thể bé phân biệt ngày – đêm rõ hơn.

Ra ngoài theo từng tuổi

Mỗi bé một nhịp, sớm muộn vài tuần đến vài tháng là thường. Bé thích ngồi ngắm nhiều hơn chạy cũng không sao — ngắm cũng là chơi.

Chọn giờ và mặc đồ theo thời tiết

Giờ nào

Ở phần lớn Việt Nam, nắng mạnh nhất khoảng từ 10 giờ sáng đến 4 giờ chiều — đây cũng là khoảng WHO khuyên hạn chế phơi nắng trực tiếp. Mùa hè, ra ngoài trước 9 giờ sáng và sau 4 giờ chiều là dễ chịu nhất. Mùa đông miền Bắc thì ngược lại: chọn lúc nắng ấm nhất trong ngày.

Mặc gì

• Trời nắng nóng: áo cotton mỏng sáng màu, mũ rộng vành, mang nước uống, nghỉ dưới bóng râm thường xuyên.
• Trời lạnh: mặc nhiều lớp mỏng thay một áo thật dày, để cởi bớt khi bé chạy nóng; mũ len, tất. Sờ gáy bé: ấm và khô là vừa, ướt mồ hôi là đang mặc quá nhiều.
• Trời nồm, ẩm: vẫn ra ngoài được; chú ý đường trơn.
• Mưa nhỏ: áo mưa, ủng, ra hiên nhà nghe mưa, nhảy vũng nước nông — bé rất thích. Mưa to có sấm sét thì ở trong nhà.

Khi không khí ô nhiễm

Ở các thành phố lớn, có những ngày chỉ số chất lượng không khí xấu. Những ngày đó nên giảm thời gian ở ngoài, tránh chỗ đông xe, chọn công viên nhiều cây, hoặc dời vận động vào trong nhà. Nhiều ứng dụng thời tiết hiển thị chỉ số chất lượng không khí, xem nhanh trước khi ra khỏi nhà.

Không có công viên thì ra đâu

Nhiều gia đình ở nhà ống, chung cư, ngõ nhỏ nghĩ con mình "không có chỗ chơi ngoài trời". Thật ra những nơi này đều dùng được:

• Sân chung cư, sảnh, hành lang rộng: đẩy xe, chạy, đạp xe thăng bằng, gặp hàng xóm.
• Sân thượng có lan can cao, chắc: trồng vài chậu rau, tưới cây, ngắm mây. Cửa lên sân thượng luôn khoá khi không có người lớn.
• Ban công: chỉ khi lan can đủ cao, khe hở hẹp, không kê đồ cho bé trèo.
• Ngõ ít xe vào giờ vắng: đi bộ nhặt lá, chào bác bán hàng.
• Sân trường, sân nhà văn hoá ngoài giờ sinh hoạt — hỏi xem có mở cho trẻ em vào không.
• Chợ, chùa, bờ hồ vào giờ vắng — kèm thêm những điều phải để mắt riêng.

Không cần chỗ "đẹp". Bé 2 tuổi có thể dành nửa giờ chỉ để leo lên leo xuống ba bậc thềm.

Những việc làm ngoài trời không tốn gì

• Đi săn đồ: tìm một chiếc lá vàng, một hòn sỏi tròn, một bông hoa rơi. Mang về xếp thành hàng.
• Theo dấu: theo đàn kiến xem chúng đi đâu; theo bóng mình lúc chiều.
• Đếm: đếm xe máy đỏ, đếm bậc thang, đếm chim trên dây điện.
• Nghe: đứng yên một phút, cùng bé kể tên các tiếng nghe được.
• Vẽ phấn trên nền xi măng, sân gạch.
• Thổi bong bóng xà phòng cho bé đuổi theo.
• Trồng và tưới: một hạt đậu trong cốc, một chậu hành — bé ra xem mỗi ngày.
• Chạy – dừng: người lớn hô "chạy", "dừng", "đi chậm như rùa", "nhảy như ếch".

An toàn khi ra ngoài: những điều nhỏ mà đủ

• Người lớn luôn ở gần: bé dưới 3 tuổi trong tầm với tay, bé lớn hơn trong tầm mắt.
• Kiểm tra sân chơi: cầu trượt nóng dưới nắng, ốc vít lỏng, mảnh vỡ, phân chó mèo, vũng nước sâu.
• Đúng thiết bị đúng tuổi: cầu trượt, xích đu dành cho trẻ lớn có thể quá cao với bé 2 tuổi.
• Đường phố: bé đi bộ thì nắm tay người lớn, đi phía trong vỉa hè, người lớn đi phía ngoài. Bé chạy xe thăng bằng chỉ ở chỗ không có xe cộ.
• Nước: ao hồ, kênh mương, bể cảnh là nơi người lớn phải đứng giữa bé và mép nước.
• Côn trùng, chó lạ: dạy bé không tự sờ chó mèo lạ; chống muỗi theo hướng dẫn phù hợp với tuổi bé.
• Túi nhỏ mang theo: nước uống, khăn ướt, một bộ đồ thay, băng dán cá nhân, số điện thoại người nhà.

Bé ngã trầy đầu gối là chuyện thường khi tập chạy nhảy: rửa vết xước bằng nước sạch, để khô hoặc dán băng. Bé ngã đập đầu rồi nôn nhiều lần, lơ mơ, khóc thét không dỗ được, hay có dấu hiệu bất thường khác thì đưa bé đi khám ngay.

Khi bé không muốn ra ngoài, hoặc không muốn về

Có bé đang say đồ chơi trong nhà, không chịu đi giày. Có bé ra công viên rồi khóc không chịu về. Cả hai đều rất thường.

• Cho bé mang theo một món: "Mình mang chú gấu đi dạo cùng nhé."
• Có việc cụ thể ngoài đó: đi tìm con mèo vàng, đi xem cây hoa đã nở chưa.
• Báo trước giờ về: "Con trượt thêm ba lần nữa rồi mình về", rồi đếm cùng bé.
• Có điều để mong ở nhà: "Về nhà mình tắm rồi đọc sách con voi."
• Giữ nhịp đều: ra ngoài cùng giờ mỗi ngày, bé sẽ ít phản kháng hơn vì biết mai lại được đi.