Bé bớt sợ khi đi khám, đi tiêm nhờ ba điều: được người thân ôm sát trong lúc làm, được nói thật một cách nhẹ nhàng trước khi đi (với bé đã hiểu chuyện), và được người lớn bên cạnh giữ bình tĩnh. Với bé còn bú, cho bú mẹ ngay trong lúc tiêm là cách dỗ được WHO khuyến khích trong hướng dẫn giảm đau khi tiêm chủng năm 2015. Với bé lớn hơn, đánh lạc hướng bằng một cuốn sách, một bài hát, thổi hơi như thổi nến giúp bé vượt qua vài giây khó chịu. Điều nên tránh nhất là doạ bé bằng kim tiêm và hứa "không đau đâu".
Vì sao bé sợ — và nỗi sợ ấy bình thường
Phòng khám có mùi lạ, người lạ mặc áo khác, tiếng trẻ khác khóc. Bé từng tiêm thì nhớ cảm giác đau. Bé 2–3 tuổi bắt đầu hiểu "chỗ này là chỗ bị chích". Sợ là phản ứng tự nhiên, không phải bé "nhát" hay "hư".
Mục tiêu không phải là bé không khóc. Mục tiêu là bé được an toàn, mũi tiêm hay buổi khám diễn ra nhanh, và lần sau bé không sợ hơn lần này.
Theo từng tuổi: cách dỗ khác nhau
| Tuổi | Điều giúp được nhiều nhất |
|---|---|
| 0–12 tháng | Bú mẹ trước, trong và sau khi tiêm; ôm áp sát người; giọng nói êm; vỗ về, đung đưa nhẹ ngay sau tiêm |
| 1–3 tuổi | Ngồi trong lòng người thân, được ôm thẳng người; một món đồ quen; đánh lạc hướng bằng sách tranh, bài hát, đồ có âm thanh |
| 3–6 tuổi | Nói trước sự thật đơn giản; cho bé chọn một vài điều; tập thở, thổi hơi; khen cụ thể sau đó |
Với em bé dưới 1 tuổi
Bú mẹ trong lúc tiêm
Hướng dẫn của WHO năm 2015 về giảm đau khi tiêm chủng khuyến khích cho trẻ bú mẹ trong lúc tiêm, vì sự kết hợp của vòng tay mẹ, vị sữa và động tác mút giúp bé dịu đi. Mẹ cho bé ngậm vú trước khi tiêm một chút, giữ bú trong lúc tiêm và tiếp tục sau đó. Nhân viên y tế sẽ chỉnh tư thế để tiêm được vào đùi bé.
Ôm, không đặt bé nằm một mình
Cũng theo hướng dẫn trên, trẻ được bế ôm trong lòng người lớn thì bớt khó chịu hơn so với nằm ngửa trên bàn. Người bế ngồi, ôm bé sát ngực, giữ chắc nhưng mềm.
Sau tiêm
Bế bé lên vai, đung đưa, nói chuyện nhẹ. Bé bú bình thì cho bú bình. Đừng vội đặt bé vào xe đẩy ngay.
Với bé 1–3 tuổi
Đây là tuổi khó nhất: bé đã nhớ, đã biết sợ, nhưng chưa hiểu được lời giải thích dài.
- Ngồi ôm thẳng người. Bé ngồi trên đùi người lớn, ngực áp vào ngực, hai chân bé kẹp quanh hông người lớn — tư thế này vừa giữ chắc vừa cho bé cảm giác được che chở hơn là bị ghì nằm.
- Đồ quen từ nhà: chiếc khăn, con thú bông, cuốn sách bé thích.
- Đánh lạc hướng đúng lúc: bắt đầu trước khi tiêm vài giây, không phải sau khi bé đã khóc thét. Một cuốn sách lật có hình bất ngờ, một bài hát bé thuộc, chỉ cho bé xem cái đèn, con cá trên tường.
- Câu ngắn, đơn giản: "Mẹ ôm con. Xong rồi. Mình về nhé."
- Không kéo dài thời gian chờ: chuẩn bị xong mọi thứ rồi mới bế bé vào phòng tiêm.
Với bé 3–6 tuổi
Nói thật, nói ngắn, nói đúng lúc
Bé tuổi mẫu giáo cần biết trước, nhưng biết trước quá lâu thì lo lâu. Thường nói vào hôm trước hoặc sáng hôm đó là đủ. Một cách nói: "Sáng nay mình đi tiêm để con khoẻ, không bị ốm nặng. Tiêm sẽ hơi đau một chút như bị véo, rồi hết nhanh. Mẹ ở cạnh con suốt."
Không hứa "không đau đâu". Bé bị đau sau lời hứa ấy sẽ khó tin người lớn ở lần sau.
Cho bé được chọn
Bé không chọn được việc có tiêm hay không, nhưng chọn được những điều nhỏ: mang con thú bông nào theo, ngồi lòng bố hay lòng mẹ, xem sách hay hát. Cảm giác được quyết định một phần làm bé bớt bị động.
Tập thở trước ở nhà
Ở nhà, tập cùng bé "thổi nến sinh nhật" — hít vào bằng mũi, thổi ra từ từ bằng miệng — hoặc thổi chong chóng giấy. Trong phòng tiêm, nhắc bé "mình thổi nến nhé" đúng lúc tiêm. Thở ra chậm giúp người bớt căng.
Đóng vai bác sĩ ở nhà
Vài ngày trước buổi khám, chơi đóng vai: bé làm bác sĩ khám cho gấu bông, cho bố, nghe tim bằng ống nghe đồ chơi, "tiêm" cho búp bê rồi dỗ búp bê. Đọc cùng bé một cuốn sách tranh về đi khám. Những thứ quen trước ở nhà sẽ bớt lạ khi gặp thật.
Khen cụ thể sau đó
"Con ngồi yên cho cô tiêm, con thổi nến rất giỏi" có ích hơn "con ngoan lắm". Nếu bé khóc, vẫn khen điều bé đã làm được: "Con khóc nhưng con vẫn ngồi trong lòng mẹ, thế là con dũng cảm rồi."
Buổi khám không có kim tiêm cũng đáng chuẩn bị
Nhiều bé sợ cả khi chỉ đi khám ho. Những việc khiến bé khó chịu là bị đè ngửa, bị ấn lưỡi xem họng, bị soi tai. Có thể:
- Tập ở nhà: "há miệng to như sư tử", nghiêng đầu cho mẹ "soi tai bằng đèn pin".
- Nhờ bác sĩ cho bé cầm ống nghe, sờ thử trước khi khám.
- Cho bé ngồi lòng bố mẹ khi khám, thay vì nằm một mình trên giường.
- Kể cho bé bác sĩ sẽ làm gì theo thứ tự: "Bác nghe tim, rồi xem họng, rồi mình về."
Những điều nên tránh
- Doạ bằng bác sĩ và kim tiêm: "Không ngoan cô tiêm cho bây giờ." Câu này biến nơi chữa bệnh thành nơi bị phạt, lần sau bé ốm thật sẽ giấu.
- Nói dối: "Mình đi chơi" rồi đưa vào phòng tiêm.
- Chê bé: "Lớn rồi mà khóc, xấu hổ chưa." Bé đã đủ khó chịu.
- Hứa quà lớn để đổi lấy việc không khóc. Bé khóc là phản ứng, không phải lỗi. Một phần thưởng nhỏ sau khi xong — đi ngắm cá ở hồ, đọc thêm truyện — thì được, nhưng không gắn với chuyện khóc hay không.
- Người lớn tỏ ra hoảng hốt. Bé nhìn nét mặt người lớn để đoán mức nguy hiểm.
Nếu chính bố mẹ hoặc ông bà sợ kim tiêm, cứ nói thật với nhân viên y tế, quay mặt đi trong lúc tiêm, hoặc nhờ người khác trong nhà ôm bé. Không ai trách điều đó.
Sau buổi khám, buổi tiêm
Ôm bé, để bé khóc nếu bé cần, không ép nín ngay. Về nhà, nếu bé muốn kể, nghe bé kể. Có bé tự chơi lại cảnh đi tiêm với búp bê — đó là cách bé "xử lý" trải nghiệm, cứ để bé chơi.
Theo dõi sức khoẻ sau tiêm như hướng dẫn ở bài "Trước và sau khi tiêm" trong mục này.
Khi nỗi sợ kéo dài
Nếu bé sợ tới mức mất ngủ nhiều ngày trước buổi khám, nôn, ngất khi thấy kim, hoặc nỗi sợ ngày càng nặng hơn qua các lần, hãy nói với bác sĩ nhi. Có những cách hỗ trợ khác mà nhân viên y tế có thể sắp xếp, và nỗi sợ ấy đáng được quan tâm riêng. Không vì bé sợ mà bỏ mũi tiêm hay bỏ buổi khám cần thiết.
Câu hỏi thường gặp
Có nên cho bé bú khi đang tiêm không?
Nên, nếu bé còn bú mẹ. Hướng dẫn của WHO năm 2015 về giảm đau khi tiêm chủng khuyến khích cho trẻ bú mẹ trước, trong và sau khi tiêm. Nhân viên y tế sẽ chỉnh tư thế để tiêm được.
Nói với bé thế nào trước khi đi tiêm?
Với bé 3–6 tuổi, nói thật và ngắn vào hôm trước hoặc sáng hôm đó: tiêm để khoẻ, sẽ hơi đau một chút rồi hết, bố mẹ ở cạnh. Không hứa "không đau đâu" và không nói dối là đi chơi.
Bé khóc thét khi thấy bác sĩ phải làm sao?
Cho bé ngồi lòng người thân, ôm thẳng người, mang theo đồ quen, đánh lạc hướng bằng sách hoặc bài hát. Đóng vai bác sĩ ở nhà trước buổi khám giúp bé quen dần. Nỗi sợ kéo dài, nặng dần thì nói với bác sĩ nhi.
Có nên doạ "không ngoan cô tiêm cho" không?
Không nên. Câu doạ này biến nơi chữa bệnh thành nơi bị phạt, khiến bé sợ hơn ở những lần cần đi khám thật và có khi giấu khi bị ốm.
Bế bé thế nào khi tiêm cho đỡ sợ?
Người lớn ngồi, bế bé trong lòng, ôm sát ngực. Với bé lớn, cho bé ngồi đối diện, ngực áp ngực, hai chân quanh hông người lớn. Tư thế ôm giúp bé bớt khó chịu hơn so với nằm ngửa một mình trên bàn.
