Răng sữa của bé: chiếc răng đầu, lần khám răng đầu và sâu răng sớm

Chiếc răng sữa đầu tiên của bé thường nhú vào khoảng 6 tháng tuổi, nhưng sớm từ 4 tháng hay muộn sau 12 tháng vẫn có thể bình thường; đến khoảng 2 tuổi rưỡi – 3 tuổi bé có đủ 20 răng sữa. Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) và Viện Hàn lâm Nha khoa Nhi Hoa Kỳ (AAPD) khuyên lần khám răng đầu tiên khi chiếc răng đầu nhú, chậm nhất là trước sinh nhật 1 tuổi. Sâu răng có thể bắt đầu rất sớm, thường từ thói quen ngậm bình sữa khi ngủ và ăn uống đồ ngọt nhiều lần trong ngày — phát hiện từ khi còn là đốm trắng thì dễ giữ răng hơn nhiều.

Răng sữa mọc theo thứ tự nào

Thứ tự dưới đây là thường gặp; mỗi bé một nhịp, sớm muộn vài tháng là thường, mọc lệch thứ tự một chút cũng không sao.

Nếu bé 18 tháng mà chưa có chiếc răng nào, nên đưa bé đi khám nha khoa hoặc nhi khoa để bác sĩ xem.

Chuyện bé quấy, chảy dãi, gặm đồ khi mọc răng có bài riêng trong mục "Ốm vặt & khi nào đi khám". Ở đây chỉ nhắc: sốt cao, tiêu chảy nhiều không nên đổ hết cho "mọc răng" — cần xem nguyên nhân khác.

Răng sữa sẽ thay, sao phải giữ?

Ông bà hay nói "răng sữa rồi cũng rụng". Đúng là sẽ rụng, nhưng phải tới khoảng 6–12 tuổi mới thay dần, nghĩa là bé dùng bộ răng sữa ít nhất năm, sáu năm. Trong những năm đó, răng sữa:

• Giúp bé nhai để ăn đa dạng, ăn thô dần theo tuổi.
• Giúp bé nói rõ các âm cần răng cửa.
• Giữ chỗ cho răng vĩnh viễn. Răng sữa mất sớm vì sâu có thể làm răng bên cạnh xô lệch, răng vĩnh viễn mọc lệch.
• Ảnh hưởng tới giấc ngủ, việc ăn. Răng sâu đau làm bé biếng ăn, quấy đêm, có khi sưng mặt.

Một điều ít nhà biết: răng hàm 6 tuổi

Khoảng 6 tuổi, phía sau hàng răng sữa sẽ mọc thêm một răng hàm lớn ở mỗi góc hàm. Răng này là răng vĩnh viễn, không thay nữa, nhưng vì mọc lặng lẽ, không có răng sữa nào rụng trước nó, nhiều gia đình tưởng là răng sữa và lơ là. Khi bé gần 6 tuổi, hãy hỏi nha sĩ xem răng này đã nhú chưa và có cần trám bít hố rãnh không.

Lần khám răng đầu tiên: mong đợi gì

Khám răng ở tuổi này rất nhẹ nhàng, thường chỉ vài phút:

1. Tư thế "đầu gối chạm đầu gối": người lớn và nha sĩ ngồi đối diện, bé nằm ngửa trên đùi hai người, đầu trên đùi nha sĩ. Bé được bố mẹ giữ tay và nhìn thấy mặt bố mẹ.
2. Nha sĩ nhìn răng, lợi, tìm đốm trắng, mảng bám, xem khớp cắn.
3. Hỏi thói quen: bú đêm, bình sữa, đồ ăn vặt, nước uống, cách chải răng ở nhà.
4. Hướng dẫn chăm răng theo tuổi; có thể đề nghị bôi vecni fluor — một lớp mỏng phủ lên răng giúp chống sâu.
5. Hẹn lần khám tới, thường khoảng mỗi 6 tháng, tuỳ nguy cơ sâu răng của bé.

Bé khóc trong lần đầu là chuyện bình thường, nha sĩ nhi đã quen. Điều quan trọng là bé có một trải nghiệm đầu tiên không đau — khác hẳn với lần đầu đến nha sĩ khi đã đau răng.

Ở đâu: phòng khám răng trẻ em, khoa răng hàm mặt của bệnh viện nhi, bệnh viện răng hàm mặt. Gọi trước hỏi có nhận khám trẻ dưới 1 tuổi không.

Sâu răng sớm: nhận biết từ khi còn là đốm trắng

Sâu răng ở trẻ nhỏ thường bắt đầu ở răng cửa hàm trên, sát viền lợi — chỗ sữa và nước ngọt đọng lại khi bé ngủ. Diễn tiến hay gặp:

1. Đốm trắng đục, không bóng chạy dọc viền lợi. Đây là lúc men răng bắt đầu mất khoáng, vẫn có thể làm chậm hoặc dừng lại nếu thay đổi thói quen và được nha sĩ xử trí.
2. Đốm chuyển vàng, nâu.
3. Lỗ sâu, răng mẻ dần. Bé có thể đau khi ăn ngọt, ăn lạnh.

Mẹo kiểm tra tại nhà mỗi tháng: lật nhẹ môi trên của bé lên dưới ánh sáng tốt, nhìn mặt ngoài các răng cửa trên. Thấy đốm trắng đục hay vệt nâu, hãy hẹn nha sĩ.

Những thói quen giữ răng sữa

Bình sữa và giấc ngủ

Không cho bé ngậm bình sữa hay bình nước ngọt khi ngủ. Khi bé ngủ, nước bọt tiết ít, sữa đọng lâu quanh răng. Nếu bé đã quen, chuyển dần: cho bú xong trước khi nằm, lau răng, rồi mới ngủ. Bé bú mẹ đêm thì hỏi nha sĩ cách giữ răng sạch phù hợp với gia đình mình.

Đồ ngọt: số lần quan trọng hơn số lượng

Mỗi lần ăn uống đồ ngọt, miệng bé bị axit tấn công một lúc. Một miếng bánh ăn trong bữa ít hại hơn cùng lượng ấy nhấm nháp cả buổi. Nước trái cây, sữa có đường, nước ngọt uống liên tục bằng bình hay ly có vòi là thứ nha sĩ hay nhắc nhất.

Không mớm, không thổi nguội

Trước đây nhiều nhà nhai mớm cơm cho cháu, ngậm thìa thử độ nóng rồi đút. Nay bác sĩ khuyên không làm vậy: vi khuẩn gây sâu răng truyền từ miệng người lớn sang bé qua nước bọt. Thử độ nóng bằng cách nhỏ lên mu bàn tay, dùng thìa riêng cho bé.

Chải răng

Chăm răng bắt đầu ngay từ chiếc răng đầu tiên: lau, chải nhẹ hai lần mỗi ngày. AAP khuyên dùng kem đánh răng có fluor lượng rất nhỏ — cỡ hạt gạo cho bé dưới 3 tuổi, cỡ hạt đậu từ 3 đến 6 tuổi — và người lớn chải cho bé. Cách tập cho bé tự chải, chải sao cho bé hợp tác là chủ đề wiki khác trong hệ đã viết riêng.

Va chạm, gãy răng sữa: làm gì

Bé tập đi hay ngã, va miệng vào bàn ghế. Những việc nên làm:

• Giữ bình tĩnh, cầm máu bằng gạc sạch ấn nhẹ.
• Xem răng có lung lay, gãy, lún vào lợi hay bật ra hẳn.
• Răng sữa bật ra thì không cắm lại (khác với răng vĩnh viễn), nhưng vẫn đưa bé tới nha sĩ để kiểm tra mầm răng phía dưới.
• Răng đổi màu xám, nâu vài tuần sau va chạm: nên khám.
• Va đập kèm nôn, lơ mơ, chảy máu không cầm: đi cấp cứu ngay.

Khi nào đưa bé đi khám răng ngay

• Đốm trắng đục, vệt nâu, lỗ trên răng.
• Bé kêu đau răng, không chịu nhai một bên, quấy khi ăn.
• Lợi sưng, có mụn mủ cạnh chân răng, má sưng.
• Hơi thở hôi kéo dài dù đã vệ sinh.
• 18 tháng chưa có răng nào.
• Sau va chạm răng như mô tả ở trên.

Má sưng kèm sốt, bé mệt: đi khám trong ngày, không chờ hẹn.