Tủ đồ y tế cho nhà có trẻ nhỏ không cần nhiều thuốc, mà cần đúng đồ: nhiệt kế điện tử, nước muối sinh lý, dụng cụ hút mũi, vài gói oresol, thuốc hạ sốt dành cho trẻ em kèm ghi chú liều bác sĩ đã dặn theo cân nặng, dụng cụ đong thuốc, đồ sơ cứu vết thương nhỏ và tờ số điện thoại khẩn cấp. Tủ phải đặt cao, có khoá, xa tầm với của trẻ — kể cả túi thuốc của ông bà. Không tích trữ kháng sinh thừa, thuốc người lớn, siro ho tự mua.
Danh sách cơ bản
Danh sách dưới đây đủ cho phần lớn tình huống ốm vặt, trầy xước ở nhà. Mỗi nhà điều chỉnh theo bé của mình, theo lời dặn của bác sĩ nhi.
| Nhóm | Nên có | Dùng khi |
|---|---|---|
| Đo và theo dõi | Nhiệt kế điện tử (một chiếc dùng thường xuyên), sổ hoặc tờ giấy ghi nhiệt độ – giờ – thuốc | Bé sốt, ốm |
| Mũi | Nước muối sinh lý 0,9% loại nhỏ mũi; dụng cụ hút mũi bằng tay đầu mềm | Sổ mũi, nghẹt mũi |
| Bù nước | Vài gói oresol nồng độ thấp | Tiêu chảy, nôn, sốt cao uống kém |
| Thuốc thông dụng | Thuốc hạ sốt dành cho trẻ em, đúng dạng hợp tuổi bé (theo tư vấn của bác sĩ, dược sĩ); thẻ ghi liều theo cân nặng hiện tại | Bé sốt, đau, khó chịu |
| Đong thuốc | Xi lanh uống thuốc (không kim) hoặc cốc chia vạch đi kèm thuốc | Mỗi lần cho uống thuốc nước |
| Vết thương nhỏ | Gạc vô khuẩn, băng dính cá nhân, băng cuộn, băng dính y tế, dung dịch sát khuẩn dịu dùng được cho trẻ, nhíp, kéo đầu tròn, găng tay dùng một lần | Trầy xước, đứt tay nhẹ, dằm gỗ |
| Da | Kem dưỡng ẩm không mùi; kem bôi hăm tã loại bé vẫn dùng | Da khô, chàm, hăm |
| Làm mát | Túi chườm mát dùng nhiều lần (bọc khăn khi dùng) | Va đập bầm tím, côn trùng đốt |
| Khác | Đèn pin nhỏ (soi họng, soi tai không đưa vật vào), khẩu trang, nước rửa tay | Kiểm tra, khi có người ốm |
| Giấy tờ | Tờ thông tin khẩn cấp (mục dưới), bản chụp sổ tiêm chủng, thẻ bảo hiểm y tế của bé | Khi phải đi viện gấp |
Thuốc hạ sốt: đây là thuốc duy nhất trong danh sách. Liều luôn tính theo cân nặng của bé, và cân nặng thay đổi nhanh trong những năm đầu. Mỗi lần đi khám, hỏi lại bác sĩ liều hiện tại, ghi vào thẻ và dán lên hộp thuốc. Không mua thêm thuốc khác "để sẵn" khi chưa có hướng dẫn.
Những thứ không nên để trong tủ thuốc của bé
- Kháng sinh còn thừa từ lần ốm trước, của anh chị, của người lớn. Không dùng lại kháng sinh theo đơn cũ; mỗi đợt bệnh cần bác sĩ khám lại.
- Thuốc của người lớn để "bẻ đôi cho cháu".
- Siro ho, thuốc cảm kết hợp tự mua: FDA khuyến cáo không dùng cho trẻ dưới 2 tuổi, AAP khuyên tránh ở trẻ nhỏ.
- Thuốc cầm tiêu chảy: WHO khuyên không dùng cho trẻ em.
- Nhiệt kế thuỷ ngân: vỡ là phát tán thuỷ ngân độc.
- Cồn để lau sốt, dầu gió, cao xoa cho trẻ nhỏ.
- Thuốc hết hạn, thuốc nước đã mở quá thời gian ghi trên nhãn, thuốc mất nhãn không rõ là gì.
- Thực phẩm chức năng, thuốc bổ mua theo quảng cáo — chỉ dùng khi bác sĩ nhi khuyên.
Cất thuốc an toàn: tủ cao, có khoá, kể cả túi của ông bà
Trẻ 1–4 tuổi tò mò, leo trèo giỏi, mở được nhiều loại nắp hơn người lớn tưởng. Nhiều viên thuốc, siro trông giống kẹo, có vị ngọt. Ở nhiều nước, tổ chức phòng chống ngộ độc ghi nhận phần lớn ca trẻ nhỏ uống nhầm thuốc xảy ra ngay trong nhà, với thuốc của người lớn trong gia đình.
- Tủ cao, có khoá, không đặt trong nhà tắm ẩm. Nơi khô, mát, tránh nắng.
- Thuốc của ông bà (huyết áp, tiểu đường, tim mạch, an thần, giảm đau) cũng phải cất vào tủ khoá — không để trên đầu giường, bàn nước, trong túi xách, túi áo. Hộp chia thuốc theo ngày rất tiện cho ông bà nhưng mở rất dễ với trẻ: cất cao.
- Đóng nắp chặt ngay sau mỗi lần dùng, kể cả khi "chỉ quay đi một chút".
- Không gọi thuốc là kẹo để dỗ bé uống. Không uống thuốc trước mặt bé nhỏ — bé hay bắt chước.
- Khách đến chơi: nhắc nhẹ cất túi xách lên cao.
- Hoá chất, mỹ phẩm, tinh dầu cũng cất riêng, cao, khoá. Chuyện cất hoá chất tẩy rửa có bài riêng trong chuyên mục an toàn trong nhà.
Cho bé uống thuốc đúng cách
- Đọc lại nhãn mỗi lần: đúng tên bé, đúng thuốc, đúng hàm lượng, còn hạn.
- Đong bằng dụng cụ đi kèm hoặc xi lanh uống thuốc có vạch. Thìa ăn mỗi chiếc mỗi cỡ, dễ sai liều.
- Ghi giờ ngay sau khi cho uống. Nhà nhiều người chăm (bố, mẹ, ông, bà) rất dễ cho uống hai lần vì không ai biết người kia đã cho.
- Không trộn thuốc vào cả bình sữa — bé bú không hết là không đủ liều.
- Bơm thuốc vào má trong, từng ít một, không bơm thẳng vào họng để bé khỏi sặc.
- Bé nôn ngay sau khi uống: không tự cho uống lại liều mới; hỏi bác sĩ, dược sĩ.
- Uống đủ đợt nếu bác sĩ kê kháng sinh, kể cả khi bé đã đỡ — trừ khi bác sĩ dặn khác.
Tờ thông tin khẩn cấp dán cửa tủ lạnh
Lúc hoảng, người lớn quên cả những điều quen thuộc nhất. Một tờ giấy dán ở chỗ dễ thấy giúp ông bà, người giúp việc, hàng xóm sang giúp làm được việc ngay:
- Số cấp cứu 115; số điện thoại bố, mẹ, người thân gần nhà.
- Địa chỉ nhà ghi rõ (số nhà, ngõ, ngách, xã/phường) — để đọc cho tổng đài.
- Bệnh viện, phòng khám có cấp cứu nhi gần nhất.
- Tên, ngày sinh, cân nặng gần nhất của bé; dị ứng thuốc, thức ăn nếu có; bệnh mạn tính nếu có.
- Liều thuốc hạ sốt bác sĩ dặn theo cân nặng hiện tại.
- Vài dòng nhắc: "Bé co giật: đặt nằm nghiêng, không nhét gì vào miệng, xem giờ; quá 5 phút gọi 115".
Nhà có số điện thoại của Trung tâm Chống độc (Bệnh viện Bạch Mai) hoặc khoa cấp cứu bệnh viện tỉnh thì ghi thêm vào — tra số trên trang chính thức của bệnh viện, cập nhật khi đổi.
Túi y tế mang theo khi về quê, đi chơi
Ngày Tết về quê, đi biển mùa hè, bé dễ ốm vì đổi nước, đổi thời tiết, ăn uống khác. Một túi nhỏ gồm: nhiệt kế, nước muối sinh lý, vài gói oresol, thuốc hạ sốt trẻ em và thẻ liều, xi lanh đong, băng dính cá nhân, kem chống muỗi dùng được cho tuổi bé, kem dưỡng, khẩu trang, bản chụp sổ tiêm và thẻ bảo hiểm. Trước khi đi, tra sẵn trạm y tế, bệnh viện gần nơi đến.
Kiểm tra tủ định kỳ
- Sáu tháng một lần: rà hạn dùng, bổ sung đồ đã hết, thay pin nhiệt kế.
- Sau mỗi lần khám: cập nhật cân nặng và liều thuốc hạ sốt trên thẻ.
- Bỏ thuốc hết hạn đúng cách: không đổ xuống bồn cầu, không vứt nguyên vỉ vào thùng rác dễ bới. Có thể trộn thuốc với bã cà phê hoặc đất, cho vào túi kín rồi bỏ thùng rác, theo hướng dẫn chung của FDA; hoặc hỏi hiệu thuốc, trạm y tế nơi nhận thuốc hỏng.
Khi nào đưa bé đi khám ngay
- Bé uống nhầm thuốc (của bé quá liều, của người lớn, thuốc lạ), hoá chất, tinh dầu, nuốt pin cúc áo: gọi 115 hoặc đến cấp cứu ngay, mang theo vỏ thuốc, vỏ chai. Không tự gây nôn, không cho uống sữa, nước "để giải độc" nếu chưa được nhân viên y tế hướng dẫn. Đừng chờ có triệu chứng — nhiều loại thuốc gây ngộ độc muộn.
- Nghi cho uống trùng liều (hai người cùng cho uống): gọi bác sĩ, dược sĩ hoặc đến cơ sở y tế để được hướng dẫn ngay.
- Sau khi dùng thuốc bé nổi mề đay, sưng môi mặt, khó thở, nôn nhiều: gọi 115.
- Vết thương chảy máu không cầm sau khoảng 10 phút ấn chặt, vết cắt sâu, há miệng, ở mặt, do vật bẩn, do động vật cắn; bỏng rộng hơn lòng bàn tay bé hoặc ở mặt, tay, bộ phận sinh dục.
- Mọi dấu hiệu nguy hiểm toàn thân: li bì, co giật, bỏ bú, nôn tất cả, thở nhanh, rút lõm ngực.
Câu hỏi thường gặp
Tủ thuốc gia đình có trẻ nhỏ cần những gì?
Nhiệt kế điện tử, nước muối sinh lý, dụng cụ hút mũi, oresol, thuốc hạ sốt dành cho trẻ em kèm thẻ ghi liều theo cân nặng, dụng cụ đong thuốc, đồ sơ cứu vết thương nhỏ và tờ số điện thoại khẩn cấp. Không cần tích trữ nhiều thuốc khác.
Có nên để sẵn kháng sinh trong nhà cho trẻ không?
Không nên. Kháng sinh chỉ dùng khi bác sĩ khám và kê cho từng đợt bệnh. Kháng sinh thừa từ lần trước nên bỏ đi đúng cách, không dùng lại.
Cất thuốc thế nào để trẻ không lấy được?
Cất trong tủ cao, có khoá, nơi khô mát, đóng chặt nắp sau mỗi lần dùng. Thuốc của ông bà, hộp chia thuốc theo ngày và túi xách của khách cũng cần để xa tầm với của trẻ.
Trẻ uống nhầm thuốc phải làm gì?
Gọi 115 hoặc đưa trẻ đến cơ sở cấp cứu ngay, mang theo vỏ thuốc. Không tự gây nôn và không chờ đến khi có triệu chứng, vì nhiều loại thuốc gây ngộ độc muộn.
Dùng thìa ăn để đong thuốc cho bé có được không?
Không nên. Thìa ăn mỗi chiếc mỗi cỡ nên dễ sai liều. Hãy dùng dụng cụ đong đi kèm hộp thuốc hoặc xi lanh uống thuốc có vạch chia.
